Tin tức - Sự kiện
Thế giới
I- Ðạo đức Hồ Chí Minh và đạo đức cách mạng Hồ Chí Minh
Tìm hiểu cái chung và cái riêng của đạo đức Hồ Chí Minh và đạo đức cách mạng Hồ Chí Minh là rất cần thiết và có ý nghĩa thực tiễn đối với việc tu dưỡng, rèn luyện, "Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh" mà Bộ Chính trị Trung ương Ðảng Cộng sản Việt Nam đã phát động.
Cái chung đó là con người Hồ Chí Minh. Cái riêng là con người Hồ Chí Minh từ thuở niên thiếu (Nguyễn Sinh Cung) đến người thanh niên yêu nước (Nguyễn Tất Thành), đến người chiến sĩ cộng sản đầu tiên của Việt Nam (Nguyễn Ái Quốc), đến lãnh tụ của Ðảng, của Cách mạng Việt Nam (Hồ Chí Minh).
Cái chung đó là người chiến sĩ phong trào cộng sản quốc tế, người lãnh tụ cách mạng một quốc gia dân tộc như bất cứ lãnh tụ cách mạng dân tộc khác; nhưng lại là lãnh tụ cách mạng của dân tộc Việt Nam, của nhân dân Việt Nam (tức cái riêng).
Từ tìm hiểu cái chung, cái riêng đó của đạo đức Hồ Chí Minh giúp ta nhận biết ngày càng sâu sắc hơn sự hình thành và phát triển đạo đức của Bác từ thấp tới cao, từ tự phát tới tự giác, từ nhân cách, lẽ sống cần có (tức đạo làm người) của con người bình thường đến con người yêu nước, con người có lý tưởng cách mạng xã hội chủ nghĩa, cộng sản chủ nghĩa, và cao hơn là con người lãnh tụ.
Cuộc đời của Bác, từ lúc ra đi "Tìm đường cứu nước" đến lúc đi vào cõi vĩnh hằng, là một tấm gương đạo đức trong suốt, không gợn chút con người cá nhân vì mình, nên sự đồng nhất đạo đức Hồ Chí Minh với đạo đức cách mạng Hồ Chí Minh gần như là đương nhiên, tự nhiên, nếu không chú tâm tìm hiểu thì khó nhận ra cái riêng - cái chung, "hai trong một đó".
II- Nhân tố dân tộc và nhân tố cách mạng của đạo đức Hồ Chí Minh
Ðạo đức là nền tảng tinh thần của xã hội, đồng thời lại thuộc phạm trù ý thức xã hội. Nó nảy sinh, hình thành và phát triển cùng với truyền thống dân tộc, mà đặc trưng cơ bản là bản sắc văn hóa dân tộc; đồng thời mang dấu ấn của hệ ý thức của giai cấp thống trị xã hội. Ở đây, tôi chỉ khuôn lại trong một số ca dao tục ngữ làm phương châm hành xử của dân tộc, tức một nhân tố dân tộc trong truyền thống văn hóa dân tộc; và sự nâng lên về chất của Bác, tức nhân tố cách mạng của đạo đức Hồ Chí Minh nhằm giúp cho việc tiếp cận và vận dụng thực tiễn tấm gương đạo đức của Bác một cách nhẹ nhàng, tự nhiên mà sâu lắng, bền vững.
Ðạo đức Hồ Chí Minh hay đạo đức cách mạng do Bác nêu lên là sự kết tinh truyền thống văn hóa dân tộc với tư tưởng thời đại tức tư tưởng tiên tiến nhất của giai cấp công nhân, mà Bác là hiện thân.
Ðạo đức đó là toàn diện, phong phú, kế thừa và phát triển, mà trung tâm là Quan hệ ứng xử của người với tự mình, người với người, với Tổ quốc, đất nước, xã hội và với tự nhiên. Ở đây, tôi chỉ xin nêu lên bốn đức tính quan trọng nhất mà Bác coi là nếu thiếu nó thì không thể thành người (1). Ðó là Cần, Kiệm, Liêm, Chính. Bốn đức tính đó đã kế thừa nhân tố dân tộc và tiếp thu nhân tố cách mạng như thế nào?
Cần là cần cù, siêng năng, chịu thương chịu khó làm ăn, "một nắng hai sương"... đã là nếp nghĩ, cách làm lâu đời của nhân dân ta, trở thành đức tính tốt đẹp của nhân dân ta. Nhân dân ta rất chê bai những người lười lao động "dài lưng tốn vải, ăn no lại nằm"...
Cần đã được Bác và Ðảng đặt lên hàng đầu sau khi miền bắc đi vào xây dựng đất nước sau đánh thắng thực dân xâm lược Pháp: "Cần kiệm xây dựng chủ nghĩa xã hội". Trong những lần nói chuyện với công nhân, nông dân, Bác luôn nhắc nhở: "Ðã là người chủ thì phải biết tự mình lo toan gánh vác, không ỷ lại, ngồi chờ... Chớ nên "ăn cỗ đi trước, lội nước đi sau"... "Ðã là chủ xí nghiệp, chủ nước nhà thì phải cố gắng làm việc, chứ không phải làm chủ là chỉ ăn no ngủ say"...
Như vậy, khái niệm chữ Cần cổ sơ chỉ là cho mình, vì mình, Bác đã thời đại hóa nó bằng bổ sung thêm khái niệm mới: Cần cho đất nước, Tổ quốc.
Kiệm là ăn mặc, chi tiêu phù hợp với đồng tiền bát gạo làm ra được đối với nhân dân ta từ ngàn năm đã là rất khó, mấy ai có dư thừa. Nên sống chi ly tiết kiệm đã thành đức tính lâu đời của nhân dân ta, thành câu ca ở đời: "Giàu không tiết kiệm, khó liền tay; khó không tiết kiệm, khó đi ăn mày". Tiết kiệm dè xẻn không chỉ là với của làm ra, mà cả với ruộng đất của mình nữa: "Ai ơi, chớ bỏ ruộng hoang, bao nhiêu tấc đất tấc vàng bấy nhiêu"...
Bác đã hiện đại hóa nội dung tiết kiệm để biến thành phương châm hành động của nhân dân ta: "Tăng gia sản xuất mà không thực hành tiết kiệm thì khác nào gió vào nhà trống"; "Chúng ta chỉ có thể xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội bằng tăng gia sản xuất, thực hành tiết kiệm"...
Trong đời sống hằng ngày, Bác cũng đã từng nhắc nhở, uốn nắn: Người ta ai cũng muốn ăn ngon mặc đẹp, nhưng phải cho đúng thời, đúng hoàn cảnh. Trong lúc nhân dân ta còn thiếu thốn mà một người nào đó muốn riêng hưởng ăn ngon mặc đẹp, như vậy là không có đạo đức. Ðời sống riêng của Bác là tấm gương tuyệt vời về tiết kiệm, giản dị. Tiết kiệm từ tờ giấy làm việc đến quần áo, giầy dép, chỗ ở, ăn uống và phương tiện đi lại, tiếp khách.
Liêm là không tham lam của người khác. Tham lam là đức tính xấu, bất kỳ ai, vua quan, hào lý hay thường dân đều bị nhân dân ta chê cười, lên án. Cụm từ "tham quan ô lại", "Cướp đêm là giặc, cướp ngày là quan", truyền từ đời này sang đời khác. Ngược lại, nhân dân ta rất đề cao đức tính liêm khiết của nhân dân lao động: "Ðói cho sạch, rách cho thơm".
Bác đặc biệt quan tâm đức tính liêm khiết của cán bộ, đảng viên. Ngay lúc chuẩn bị thành lập Ðảng, mở đầu "Ðường Kách mệnh", trong bài "Tư cách một người cách mệnh", Bác đã viết: "Ít lòng tham muốn về vật chất". Ngay sau Chính phủ Cách mạng lâm thời mới được thành lập, Bác đã gửi thư phê phán những ủy viên Ủy ban nhân dân các cấp "Lấy của công làm việc tư, quên cả thanh liêm đạo đức. Ông ủy viên đi xe hơi, rồi bà ủy viên, cho đến các cô cậu ủy viên cũng dùng xe hơi công. Thử hỏi những hao phí đó ai chịu".
Trái với thanh liêm là tham ô lãng phí. Những năm 60 của thế kỷ trước, Bác Hồ và Ðảng đã mở cuộc vận động "ba xây ba chống", mà "chống tham ô, lãng phí" là một nội dung. Bác đã gọi tham ô là giặc nội xâm. Ngày nay là quốc nạn tham nhũng mà Ðảng, Nhà nước và nhân dân ta đã phải chịu biết bao hậu quả; đang quyết tâm ngăn chặn, đẩy lùi. Lời cảnh báo của Bác về đạo đức tư cách của người cán bộ, đảng viên cách đây đã hơn ba phần tư thế kỷ vẫn giữ nguyên giá trị nóng hổi.
Chính là giữ mình cho ngay thẳng, đúng đắn, thật thà; không làm việc gì khuất tất, tư túng và cũng không để cho người khác lôi kéo vào con đường bất chính về chính trị và bất minh về kinh tế.
III- Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh
Làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh đối với cán bộ, đảng viên, công nhân, lao động và nhân dân ta có thuận lợi lớn. Bởi đạo đức Hồ Chí Minh có cội nguồn từ truyền thống đạo đức dân tộc, đã là lẽ sống tự nhiên và lâu đời của nhân dân ta.
Bác dù đã "đi xa" nhưng sự nghiệp và cuộc đời của Bác vẫn sống mãi với nhân dân ta, đúng như không ít bạn bè thế giới, kể cả người trước đây cầm súng đối địch với chúng ta, đã nói: "Mọi cái sẽ mất đi, nhưng chân lý Hồ Chí Minh còn sống mãi với thời gian" (2). Tấm gương đạo đức của Bác đã và đang là nguồn sức mạnh của nhân dân ta trong xây dựng xã hội công bằng, hạnh phúc, ấm no.
Cuộc vận động "Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh" được gắn liền với thực hiện các nhiệm vụ chính trị, xây dựng chỉnh đốn Ðảng và Nhà nước trong sạch, vững mạnh và đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, thực hành tiết kiệm, tức là có môi trường thuận lợi đưa cuộc vận động đi vào cuộc sống, chứ không chỉ là học tập và nhận thức.
Tuy vậy, "làm theo tấm gương đạo đức" của Bác là không dễ. Không dễ không phải đạo đức của Bác cao xa, Bác là siêu nhân, mà cái mấu chốt nhất là có vượt qua được chính mình không? Nhất là đối với người có chức có quyền - chức quyền gắn liền với lợi.
Bởi như Bác đã rất nhiều lần nhấn mạnh: "Chủ nghĩa cá nhân là việc gì cũng chỉ lo cho lợi ích riêng của mình, không quan tâm đến lợi ích chung của tập thể, miễn là mình béo, mặc thiên hạ gầy... Nó là kẻ thù hung ác của đạo đức cách mạng" (3). Muốn thực hành đạo đức cách mạng thì phải tiêu diệt chủ nghĩa cá nhân. Thực tế cho thấy "vượt lên chính mình" tức "tự tiêu diệt" chủ nghĩa cá nhân của mình là vô cùng khó khăn, gian khổ. Trên thế giới cũng như ở trong nước ta, biết bao người từng vào sinh ra tử, có công lớn với đất nước, nhưng không ít người đã gục ngã trước tư lợi cá nhân.
Việc trước hết và thường xuyên phải làm là tu dưỡng bản thân, kế thừa đạo lý với nội dung mới. Ðối với người có quyền cao chức trọng lại càng cực kỳ quan trọng. Bởi hiện trạng xu thời, nịnh bợ, cơ hội và chế độ ưu đãi luôn bao bọc, rất dễ làm mất tỉnh táo, vô tình hay hữu ý rất dễ "sa chân, tụt dốc" dần dần mà không biết trước. "Người có quyền uy mà không lạm dụng quyền uy là người xưa nay hiếm. Bác Hồ là một người xưa nay hiếm đó" (4).
Tu dưỡng đạo đức là việc phải làm thường xuyên hằng ngày như rửa mặt mà Bác đã căn dặn, nên tổ chức Ðảng và các đoàn thể nhân dân (Công đoàn, Ðoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ, Hội Người Cao tuổi, Hội Cựu chiến binh...) trong sinh hoạt của mình, cần biểu dương những tấm gương đạo đức và nhắc nhở, phê phán những việc làm vi phạm đạo đức cần kiệm liêm chính, chí công vô tư. Tổ chức Ðảng và các đoàn thể trước đây, thường can thiệp quá sâu vào đời sống cá nhân đảng viên, hội viên, thì nay lại không quan tâm và thường bỏ qua nhiều việc làm vi phạm đạo đức cần, kiệm, liêm, chính của họ ở nơi cư trú, gia đình, thậm chí cả nơi làm việc.
"Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh" là việc làm suốt đời của mọi người, mọi đơn vị.
-------------------------------
(1) Trời có bốn mùa Xuân Hạ Thu Ðông. Ðất có bốn phương Ðông Tây Nam Bắc. Người có bốn đức Cần Kiệm Liêm Chính. Thiếu một mùa không thể thành Trời; thiếu một phương không thể thành Ðất, thiếu một đức không thể thành người (Hồ Chí Minh).
(2) Cựu binh Mỹ Davis Thomas chiến đấu ở chiến trường miền nam 1969 - 1970, trả lời phỏng vấn của báo An ninh thủ đô ngày 22-3-2007.
(3) Hồ Chí Minh toàn tập, tập 9, trang 57 - 58.
(4) Hoàng Tùng, nguyên Bí thư Trung ương Ðảng. Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh - NXBKHXH-1993-trang 234.
