Buổi sáng đầu tiên (19/9) của phiên họp thứ 2, Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) đã thông qua việc giao thẩm quyền xét xử mới về hình sự và dân sự cho 219 tòa án nhân dân (TAND) cấp huyện từ ngày 1/11/2007, tức muộn một tháng so với dự kiến.

Cảnh xét xử ở một phiên tòa (ảnh minh họa).

Theo tờ trình của Tòa án nhân dân tối cao (TANDTC), 219 TAND cấp huyện đã đáp ứng đủ điều kiện  để được giao thẩm quyền xét xử theo quy định tạo khoản 1, điều 170, Bộ luật tố tụng hình sự và điều 33, Bộ luật tố tụng dân sự.  

Đánh giá của TANDTC cho thấy, về đội ngũ cán bộ, các tòa án này đảm bảo đủ cán bộ, đặc biệt là đội ngũ thẩm phán phải có năng lực, trình độ nghiệp vụ đáp ứng được yêu cầu xét xử theo thẩm quyền mới mà cho đến nay vẫn thuộc thẩm quyền của TAND cấp tỉnh. 

Các tòa án này cũng phải đáp ứng những yêu cầu khác: Về cơ sở vật chất, phải có trụ sở ổn định, phương tiện làm việc. Đội ngũ luật sư, giám định cũng phải đáp ứng. Ngoài ra, phải đảm bảo tính đồng bộ của các cơ quan tiến hành tố tụng, nhất là các đơn vị tăng thẩm quyền xét xử về hình sự. Cụ thể, các cơ quan công an, viện kiểm sát, tư pháp phải có đủ biên chế cán bộ; đội ngũ điều tra viên, kiểm sát viên có năng lực.

Nghịch lý giữa tờ trình của TANDTC và thẩm tra của UB Pháp luật?

Tờ trình của TANDTC nhận định: Trong 2 năm gần đây, trung bình mỗi tòa án cấp huyện được đề nghị tăng thẩm quyền đã giải quyết khoảng 200 vụ án/năm. Có đơn vị giải quyết trên dưới 1.000 vụ nhưng cũng có những nơi chỉ xử 40 - 50 vụ/năm. 

TANDTC cho rằng, về cơ bản, các tòa án này đã làm tốt công tác xét xử, hạn chế tới mức thấp nhất các sai sót nghiêm trọng, đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của các bên đương sự. Số lượng, trình độ đội ngũ cán bộ, thẩm phán cũng đảm bảo đáp ứng được yêu cầu của nhiệm vụ mới.

Tuy nhiên, phát biểu của ông Trần Thế Vượng, Trưởng Ban Dân nguyện lại cho rằng, tờ trình của TANDTC "dường như lúc nào cũng đảm bảo rà soát hết các đơn vị rồi, đánh giá đội ngũ cán bộ là tốt rồi". 

Theo ông Vượng, theo thẩm tra công tác hàng năm của UB Pháp luật (mà ông từng làm Phó Chủ nhiệm), tỷ lệ các vụ án xét xử phúc thẩm còn cao. 

"Cho đến báo cáo năm 2006 vẫn cho thấy, hơn 50% cán bộ điều tra chỉ có trình độ trung cấp, trong đó có một số ở trình độ sơ cấp. UB Pháp luật đã lưu ý Bộ Công an đào tạo, bồi dưỡng, nhưng tôi tin rằng đến nay, cùng lắm mới bắt đầu triển khai công việc này".

Đội ngũ thẩm phán sẽ được bổ sung nếu cơ chế tốt

Phó Chủ tịch QH Nguyễn Đức Kiên cũng cho rằng, mục tiêu giao thêm thẩm quyền cho TAND cấp huyện là tốt, "nhưng phải đảm bảo chất lượng và phải tính đến chủ trương cải cách tư pháp". 

Trước sự vắng mặt của Chánh án TANDTC, người lẽ ra phải trình bày tờ trình quyết định danh sách các TAND cấp huyện được tăng thẩm quyền xét xử và việc thiếu vắng đại diện Bộ Công an vào đầu buổi họp, Phó Chủ tịch QH Uông Chu Lưu đã đề nghị các cơ quan phải có mặt đông đủ ở phiên họp của UBTVQH, nhằm thực hiện đúng Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật.

Theo ông Kiên, số án phải hủy sửa vẫn chiếm tỉ trọng đáng kể. Vì vậy, phải rà soát kỹ việc các tòa án cấp huyện đáp ứng đủ điều kiện hay không. 

Về đội ngũ cán bộ, thẩm phán, ông Kiên nhấn mạnh: "Cử nhân luật tốt nghiệp hàng năm rất lớn, rất nhiều người đang công tác ngoài ngành có trình độ chuyên sâu về luật. Tôi thấy nhiều đại biểu QH là tiến sỹ luật. Nếu có cơ chế tập trung tuyển chọn, việc bổ sung đội ngũ thẩm phán là không quá khó".

Về việc rà soát điều kiện hoạt động của 219 TAND cấp huyện, Phó Chánh án TANDTC Trần Văn Tú khẳng định, trước khi Liên ngành tư pháp TW rà soát và đến một số địa phương thì từng ngành tư pháp cũng đã kiểm tra ngành dọc của mình. Do đó, có thể nói việc rà soát đã được thực hiện đúng quy trình.

Sau các ý kiến phát biểu của Phó Chủ tịch QH Tòng Thị Phóng và Chủ nhiệm UB Tư pháp Lê Thị Thu Ba ủng hộ việc tăng thẩm quyền cho TAND cấp huyện, UBTVQH đã nhất trí thông qua bằng hình thức giơ tay.

Theo đó, từ ngày 1/11 tới, 219 TAND cấp huyện sẽ được tăng thẩm quyền xét xử. Hà Nội đề nghị 3 đơn vị, nhưng do các tòa án này đều đang phải thuê trụ sở làm việc nên không lọt vào danh sách. TAND ở 10 huyện của tỉnh Thanh Hóa được tăng thẩm quyền, Sơn La có 9 TAND, TP Hồ Chí Minh có 7 đơn vị. 

Gần 200 tòa còn lại trong cả nước sẽ tiếp tục được tăng cường về cán bộ và cơ sở vật chất để có thể đảm bảo đủ điều kiện trình UBTVQH xem xét giao thẩm quyền mới vào đầu quý 3 năm 2008.

Cũng trong sáng 19/9, UBTVQH đã cho ý kiến tờ trình của Chính phủ về việc gia nhập hai Công ước quốc tế: chống bắt cóc con tin và trừng trị việc khủng bố bằng bom.

Chiều cùng ngày, UBTVQH cho ý kiến về việc tiếp thu, chỉnh lý dự án Luật Phòng, chống các bệnh truyền nhiễm và Luật Phòng, chống bạo lực gia đình.