Dó bầu và trầm hương (dó trầm) từ lâu vẫn được trồng tự phát ở một số địa phương, song, giá trị mang lại tiền tỷ. Một hội thảo về dó trầm, do Bộ NN-PTNT vừa tổ chức, nhằm tìm hướng phát triển dài hơi cho loại cây quý hiếm, có giá trị này.

Ươm giống cây dó trầm ở VQG Bạch Mã.

Con số thống kê của Bộ NN-PTNT cho thấy, diện tích trồng dó trầm ở Việt Nam khoảng hơn 10.000 ha, có thể đạt 30.000 ha vào năm 2010. Trong đó, 50% diện tích dó trầm trồng tại Hà Tĩnh, số còn lại phân bố ở Hoà Bình, Vĩnh Phúc, Tuyên Quang và một số tỉnh miền Trung khác. Song, đến nay, chưa có cơ quan nào đứng ra nghiên cứu về giá trị thực của cây dó trầm.

Chính vì vậy, cây dó trầm đang trồng dưới dạng tự phát, thiếu quy hoạch; thị trường mua bán, xuất khẩu dó trầm vì thế cũng chỉ là thị trường ảo, hoạt động ngầm.

Tại hội thảo, nhiều ý kiến phát biểu thống nhất về giá trị siêu lợi nhuận của dó trầm, nếu chất lượng giống, kỹ thuật chăm sóc cũng như công nghệ chế biến, cất tinh dầu đảm bảo. 

Ông Lê Văn Chất, Chủ tịch UBND tỉnh Hà Tĩnh, cho biết, tại vùng “đất trầm” Hương Khê, thu nhập của gần 800 hộ từ dó trầm đạt 16 tỷ đồng trong năm 2006, mức trung bình 20-100 triệu đồng/hộ. Tỉnh này đang muốn đẩy diện tích cây dó trầm lên 6.000ha vào năm 2010.

Hay ở Tiên Phước (Quảng Nam), người dân cũng thu từ dó trầm hàng tỷ đồng/năm. Theo tính toán của một số DN trồng, kinh doanh các sản phẩm từ dó trầm, trừ chi phí đầu tư cho 1 hecta dó trầm, trong vòng 10 năm, người trồng có thể thu được lợi nhuận từ 1- 3 tỷ đồng/ha (tương đương 100-300 triệu đồng/ha/năm). 

Tuy nhiên, DN, người dân các địa phương rất lúng túng vì họ thiếu thông tin liên quan đến thị trường tiêu thụ cũng như kỹ thuật tạo trầm nhân tạo, chưng cất tinh dầu trầm. Ông Chất cũng đồng tình với ý kiến này và cho rằng, giá trầm hiện này mới chỉ là giá ảo, chưa có một cơ sở nào xác định và đánh giá chính xác về giá trị của loại cây này.

Hậu quả là, thị trường tiêu thụ các sản phẩm của dó trầm chủ yếu phụ thuộc vào các thương lái nên người sản xuất vẫn ở trạng thái bấp bênh và thường chịu thiệt thòi lớn. Trong khi đó, thị trường xuất khẩu của trầm hương Việt Nam rất rộng. Giá trầm hương loại 1 lên đến 6.000-6.500 USD/kg, tinh dầu là 6.800-7.200 USD/lít.

Ngoài ra, vấn đề chất lượng cây giống cũng rất quan trọng bởi dó trầm chỉ có thể phát huy hiệu quả sau ít nhất 5 năm tuổi. Thực tế hiện nay, nhiều nơi không xác định rõ loại dó trầm nào có nhiều trầm hương chất lượng tốt; thay vào đó, tất cả các loại cây giống đang được bán với giá ngang nhau. Hệ quả là từ  2005, nhiều vườn dó trầm 5-7 năm tuổi đã bị chết do chất lượng giống và kỹ thuật chăm sóc không đảm bảo.

Công nghệ chưng cất, chế biến tinh dầu trầm, “cấy” trầm nhân tạo, chế biến tinh dầu trầm cũng đang là ẩn số với các DN. Vì thế, các sản phẩm từ dó trầm đều được xuất khẩu dưới dạng trầm mảnh, trầm vụn, bột trầm, nhang trầm... mà việc tinh chế được rất hạn chế. 

PGS. Đinh Xuân Bá, Chủ tịch HĐQT Tổng Công ty SECOIN Hà Nội, đánh giá, Việt Nam có 10 cơ sở chưng cất tinh dầu trầm nhưng cho sản lượng thấp, chưa trở thành hàng hoá để vào các thị trường lớn như Pháp, Mỹ, Nhật Bản… Thậm chí, ngay tại Hà Tĩnh, thu nhập của các vườn dó trầm chủ yếu cho thu nhập từ cung cấp cây giống trong khi hoạt động chưng cất tinh dầu trầm mới chỉ có 2 cơ sở đảm nhận. 

Kết quả điều tra của Trung tâm Tài nguyên Môi trường lâm nghiệp (Viện Điều tra Quy hoạch rừng), cho thấy, diện tích cây dó trầm ở Việt Nam đến năm 2015 có thể lên đến gần 58.600 ha. Do đó, xác định quy hoạch rõ ràng là vấn đề mà nhiều địa phương đang phải khẩn trương tiến hành.

Bộ trưởng Cao Đức Phát cũng lưu ý, cần sớm có đánh giá chính xác về giá trị của cây trầm. Khi có đầy đủ cơ sở nghiên cứu khoa học về cây này, Bộ NN-PTNT sẽ cân nhắc việc cho phép trồng đại trà cây dó trầm.