Khám bách bệnh bằng... trứng gà

Người Brâu về định cư tại làng Đăk Mế (xã Bờ Y, Ngọc Hồi, tỉnh Kon Tum). Hiện nay làng có 103 hộ, 386 nhân khẩu thuộc vào diện dân tộc có số lượng người vào bậc ít nhất trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam. Ở đây còn lưu truyền những tục ly kỳ...

Thầy Thao Toong đang lăn trứng gà cho Nang Ruôn

Dẫn chúng tôi về nhà mình, Thao Tiến - Trưởng thôn Đăk Mế nói: “Cách đây mấy bữa thằng Thao BLú đi làm rẫy về, qua con suối Đăk Hniêng bị trượt chân ngã, cái bụng bên trái bị trầy xước sưng vù lên, nhờ Thao Yeo lấy quả trứng gà lăn đi, lăn lại nơi chỗ đau rồi đập vỡ quả trứng ra và “thấy” hiện lên... con trâu!

Thầy Thao Yeo bảo rằng bệnh này phải cúng một con trâu thì mới khỏi, về đi mượn con trâu để giết thịt thì bệnh... khỏi liền!”. Hay ngay con vợ mình Nang Pha đây này, nó kêu đau đầu miết thôi mình cho uống đủ loại thuốc không khỏi.

Năm 2002 “thầy” Thao Ri (nay vừa mới chết) coi khám bệnh, cũng lấy quả trứng gà đem lăn khắp người, sau khi đập trứng gà ra Thao Ri hô lên “trúng” heo rồi!

Phải thịt heo mà cúng đi, mình “đập” con heo lớn làm thịt, ăn thịt heo vào vợ mình nó vui mừng thông báo... khỏe rồi, cái đầu cũng hết đau rồi, cái chân cái tay đi làm rẫy bình thường được rồi...

Đến năm 2006 nó lại tiếp tục kêu đau đầu, mình lại đi rước “thầy” Thao Ri lần nữa về coi lại. Lần này vẫn y như lần trước, sau khi lăn trứng hắn lại bảo “dính” heo nữa rồi! Mình lại giết thịt một con heo lớn, nó lại đang có chửa nữa chứ, mổ bụng ra thấy 12 con heo con nằm trong...

Chúng tôi đòi “mục sở thị”, Trưởng thôn Thao Tiến leo lên con “ngựa sắt” phi đến nhà “thầy” Thao Toong (77 tuổi). Vừa nghe hỏi thăm, ông dốc bầu tâm sự, kể thật nhiều về “chiến tích” mà chính ông đã lập được.

Thấy tôi tỏ vẻ hoài nghi, Thao Toong sai cô con gái đi lấy ngay một quả trứng gà dưới bếp, rồi kêu người chị gái Nang Ruôn đang nằm trong căn buồng tối lên nhà trên để già “biểu diễn” cho tôi xem.

Thao Toong yêu cầu Nang Ruôn kéo áo lên cao, tấm lưng gầy được Thao Toong dùng trứng gà lăn lên xuống, qua lại nhiều lần, miệng không ngớt lẩm bẩm khấn điều gì đó vẻ bí hiểm.

Hết lăn trứng phần sau lưng, tiếp tục lăn phía trước ngực, trên đầu và khắp mặt rồi lại khấn! Một lúc lâu người con gái đưa lên một cái chén và một mảnh lá chuối tươi.

Thao Toong đập trứng gà ra bỏ tất cả vào kêu lên: “Thấy thuốc” rồi mặc cho tôi chẳng thấy điều gì khác thường. “Thầy” cho biết Nang Ruôn đã đi qua đám thuốc của gia đình nào đó trong làng, muốn khỏe thì phải đi lấy chính cây thuốc đó để chữa thì khỏe liền(!?).

Tôi hỏi sao không cho “trúng” trâu, hay con heo... Thao Toong xua tay “trúng cái gì mình nói cái đó chứ...”

Lăn trứng để... sinh con!

Vợ chồng Thao Ốt và Nang Pao cưới nhau khi mới mười lăm tuổi, cách đây đã hơn 20 năm, sau đó đẻ một đứa con và không may con chết, rồi không hiểu sao “tịt” luôn đến bây giờ, cách đây hai năm vợ chồng đến nhà Thao Ri nhờ coi và chữa giùm. Thao Ri cùng lấy quả trứng gà đem lăn khắp người Nang Pao, sau khi xem xét trứng thấy “hiện” lên con trâu. 

Theo Thao Toong, trứng gà khi lăn xong, người nhà và bệnh nhân được ăn tùy thích, còn nhất quyết “thầy” không hề được dụng vào. Khi “trúng” con trâu lớn thì làm thịt rồi mời cả làng cùng chung vui, chuẩn bị thật nhiều ghè rượu nữa.

Mấy ngày trước sau bữa mổ trâu, cả làng bếp không cần phải đỏ lửa nữa, tất cả cứ nhắm đến nhà “khổ chủ” ấy mà qua bữa... Quả trứng gà nhất thiết phải chưa được gà ấp, nếu lấy phải quả trứng đã qua ấp thì coi như hết linh nghiệm! Khi đập bể trứng phải đựng trong một cái chén được rửa sạch, không được dơ bẩn...

Trong làng Đăk Mế hiện nay có ít nhất bốn “thầy” đang... hành nghề, trong đó nhiều tuổi nhất là Thao Toong (77 tuổi), đến Thao Đố (70 tuổi), rồi Thao Khang và ít tuổi nhất là Thao Ktú (hơn 40 tuổi). Nhờ người dân vẫn hết sức “tin tưởng” nên việc làm của các “thầy” cũng có đều đều...

Mỗi khi người Brâu có việc gì cần đến các “thầy” lăn trứng đoán bệnh, lễ vật tùy hứng do các “thầy” đưa ra phán quyết, hô “dính” con vật gì thì bằng mọi giá phải tìm cho kỳ được con vật đó, trong khi đời sống của đại đa số người dân Brâu làng Đăk Mế còn nghèo khó, để đủ lễ vật phải tốn gần cả chục triệu đồng xem xong, nộp đủ lễ vật thì rơi vào cảnh nợ nần túng thiếu. Hủ tục xem trứng theo quan sát của chúng tôi là một trò bịp, lừa gạt người nhẹ dạ cả tin, thiếu hiểu biết...