Nỗi niềm của công nhân khu công nghiệp

PTO- Một trong những mục đích chính của người lao động khi rời quê đến làm việc tại khu công nghiệp là kiếm tiền, tiết kiệm gửi về cho gia đình và dành dụm  một phần lo cho tương lai. Họ mong muốn được tham gia BHXH phòng khi ốm đau, mất sức lao động hoặc đến tuổi nghỉ hưu sẽ được hưởng chế độ. Nhưng ước muốn và chính đáng hợp pháp của họ liệu có thành hiện thực?

>> Kỳ 1: Bức xúc vấn đề nhà ở cho công nhân
>> Kỳ 2: Quyền lợi của công nhân chưa được đảm bảo

• Chế độ không được thanh toán, tâm lý công nhân dao động

Công ty TaSco cũ (nay là Công ty Shiny Star - xã Vân Phú, Việt Trì) sau 3 lần chuyển chủ sở hữu, đến nay công nhân vẫn không được làm sổ bảo hiểm.

Một trong những mục đích chính của người lao động khi rời quê đến làm việc tại khu công nghiệp họ mong muốn được tham gia BHXH phòng khi ốm đau, mất sức lao động hoặc đến tuổi nghỉ hưu sẽ được hưởng chế độ. Ước muốn của họ là vô cùng chính đáng đúng với quy định của bộ Luật Lao động và Luật BHXH. Thế nhưng không phải công nhân nào cũng được tham gia BHXH bởi có đến 1.001 cách trốn đóng BHXH. Nào là số lao động thử việc, nào là lao động hợp đồng dưới 3 tháng không đủ điều kiện tham gia đóng BHXH, nào là doanh nghiệp mới hoạt động, SXKD còn khó khăn… Ngay cả số lao động đủ tiêu chuẩn đóng BHXH cũng ít được doanh nghiệp thực hiện đầy đủ. Vì vậy trong thời gian nghỉ do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, nghỉ dưỡng sức công nhân không được thanh toán BHXH. Điển hình là các DN liên doanh với nước ngoài như: Công ty Hong Myung Việt Nam, Tasco (cũ), Công ty Woong Jin…

Rất nhiều công nhân của Công ty Jeil Phú Thọ (Công ty Hong Myung Việt Nam cũ) rất bức xúc vì không được thanh toán chế độ trong thời gian ốm đau, nghỉ hưởng chế độ thai sản... Điều này bắt nguồn từ Công ty Hong Myung Việt Nam. Công ty này vay tiền của Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Phú Thọ (Ngân hàng No&PTNT tỉnh), do làm ăn thua lỗ đã bị ngân hàng thu hồi tài sản, sau đó được ngân hàng bán cho Công ty Jeil Phú Thọ vào đầu tháng 4- 2007. Để bảo vệ quyền lợi công nhân, ngày 4- 7-2007, Ban quản lý các khu CN tỉnh đã có công văn số 188/HC về việc thanh toán công nợ của Công ty TNHH Hong Myung Việt Nam gửi Ngân hàng No&PTNT tỉnh Phú Thọ. Công văn có đoạn: “Theo cam kết của Chi nhánh Ngân hàng No&PTNT tỉnh Phú Thọ tại Biên bản làm việc ngày 16-4-2007 về việc chuyển nhượng Công ty TNHH Hong Myung Việt Nam, Chi nhánh Ngân hàng No&PNT tỉnh Phú Thọ có trách nhiệm thanh toán đủ các khoản nợ phát sinh từ trước đến thời điểm chuyển giao gồm: Tiền lương, tiền thưởng, các khoản phụ cấp lương, tiền ăn ca của người lao động Việt Nam; tiền BHXH, BHYT; khoản nợ tiền thuê đất (thanh lý Hợp đồng thuê đất), các loại thuế, nghĩa vụ với ngân sách và thanh toán tiền điện, nước xong trước ngày 30-4-2007.

Ngày 25-4-2007, Công ty TNHH Jeil Phú Thọ đã chuyển khoản cho Chi nhánh NHNo Phú Thọ tổng cộng là 250.000 USD, trong đó có 162.000 USD (tương đương 2.612.000.000 đồng) để giải quyết tồn tại của Công ty TNHH Hong Myung theo Biên bản ngày 16-4-2007 để chi trả các khoản nợ nói trên. Nhưng đến nay, Chi nhánh NHNo Phú Thọ đã thực hiện chi trả tổng cộng là 861.940.913 đồng, gồm có: Trả nợ tiền lương và phụ cấp cho người lao động là 572.989.300 đồng, tiền điện là 69.310.000 đồng, tiền nước là 9.235.204 đồng, phí sử dụng hạ tầng là 210.406.409 đồng. Chi nhánh Ngân hàng đang giữ lại là 1.750.059.087 đồng, chưa thực hiện chi trả các khoản tiền nợ BHXH, tiền ăn ca và các khoản thuế và nghĩa vụ Nhà nước khác.

Việc tự ý giữ lại khoản tiền trên của Công ty TNHH Jeil đã chuyển cho Ngân hàng là nguyên nhân dẫn đến khó khăn trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh của Công ty, làm mất lòng tin của nhà đầu tư và ảnh hưởng xấu đến môi trường thu hút đầu tư. Đồng thời ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi, chế độ BHXH, BHYT của gần 300 lao động của Công ty...”.

Theo tìm hiểu của chúng tôi, hơn 1,7 tỷ đồng mà Ngân hàng No&PTNT tỉnh còn giữ lại, trong đó có gần 652 triệu đồng tiền BHXH của 284 công nhân (theo số liệu quý 1/2007). Nếu tính theo số liệu từ tháng 2- 2006 thì có tới 323 công nhân chưa được xác nhận thời gian tham gia BHXH tại công ty và rất nhiều người chưa được thanh toán các loại tiền chế độ ốm đau, thai sản... Hiện nay, một số lao động Công ty Hong Myung Việt Nam đã chuyển sang làm ở công ty khác mà vẫn chưa được xác nhận BHXH, công nhân đến hỏi BHXH tỉnh thì được biết Ngân hàng No&PTNT tỉnh vẫn chưa chuyển tiền sang.

Chị Giang (quê xã Hy Cương, Việt Trì) cho biết: “Có những người sinh con được gần 2 tuổi mà đến nay vẫn chưa được hưởng tiền nghỉ đẻ”. Chị C.T.H. Phượng đã làm công nhân may gần 10 năm nay, từng sử dụng rất nhiều loại máy may khác nhau, cho biết thêm: “Người như chúng em, sẵn có tay nghề, rời bỏ công ty là có nơi khác nhận vào làm việc ngay, hưởng luôn mức lương 760.000 đồng/tháng mà không cần thử việc. Nhiều khi em nghĩ, được xác nhận BHXH xong là em sang công ty khác làm việc”. Anh bạn tôi xác nhận: “Hiện nay công nhân may có tay nghề rất thiếu, bỏ nơi này là có nơi khác nhận ngay”. Theo Ban quản lý các KCN tỉnh thì: “Hiện nay, nguy cơ tiềm ẩn xẩy ra đình công của tập thể người lao động tại Công ty là rất lớn”. Để bảo vệ quyền lợi công nhân, Ban quản lý các KCN tỉnh đã có công văn đề nghị Ngân hàng No&PTNT thanh toán các khoản nợ từ số tiền mà Công ty Jeil Phú Thọ đã chuyển cho ngân hàng xong trước ngày 10-7-2007. Trao đổi với chúng tôi, bà Trần Thị Thiện- Phó giám đốc BHXH tỉnh cho biết: “Tại sao các khoản nợ khác (tiền lương và phụ cấp của người lao động, tiền điện, tiền nước và tiền thuê đất) thì ngân hàng thanh toán được, trong khi tiền BHXH, tiền ăn ca của công nhân và tiền thuế lại “chưa thể” thanh toán ?”. Hiện nay, gần 300 sổ BHXH của công nhân mang xuống BHXH tỉnh thì BHXH tỉnh không thể xác nhận vì Ngân hàng No&PTNT tỉnh chưa chuyển tiền BHXH, mang về công ty mới thì công ty cũng không thể giải quyết được.

• Nhiều công ty vi phạm Bộ luật Lao động

Một trường hợp khác là ở Công ty Shiny Star (trước đây là Công ty Tasco, làm ăn thua lỗ và bán DN cho Công ty Samyoung Việt Nam, sau gần 2 tháng công ty này lại thay Tổng giám đốc (TGĐ) và được đăng ký kinh doanh mới với tên là Công ty Shiny Star). Đến hết quý 2/2007, công ty Samyoung Việt Nam còn nợ hơn 363 triệu đồng tiền BHXH với 113 lao động. Chị Tạ Thị Hương Lan- Kế toán Công ty Shiny Star, cho biết: Hiện nay tại công ty có 142 công nhân đang làm việc (gồm những công nhân cũ ở Công ty Tasco và số mới tuyển từ tháng 5/2007). Từ khi hoạt động đến nay, không một công nhân nào có sổ BHXH, trong khi đó hàng tháng vẫn bị trừ 6% tiền bảo hiểm. Thời gian chuyển giao giữa các chủ sở hữu, công nhân không có việc thì được hưởng 70% lương (lương tính theo mức tối thiểu là 710.000 đồng/tháng),… Từ tháng 3-7/2007, công nhân đã được công ty trả lương nhưng thường xuyên chậm trễ, (riêng lương tháng 4/2007, theo thông báo sẽ bị hoãn đến 20/9/2007 mới trả), số lương này cũng sẽ “được” trích tiền BHXH. Nhưng đến tháng 8, công nhân nhận được thông báo từ TGĐ công ty là sẽ tạm dừng đóng bảo hiểm và công nhân được trả 100% lương.  Đây là công ty được BHXH thành phố Việt Trì quản lý. Vậy mà  công ty Samyoung Việt Nam ra đi lúc nào BHXH thành phố không hề được thông báo. Nói về trường hợp này, ông Lê Quốc Việt- Giám đốc BHXH thành phố Việt Trì ví von: “Lúc vào họp thì biết, còn ra khỏi lúc nào thì không biết, giống như một cái chợ”. Ông Việt cho biết thêm: “Đã hoạt động ở Việt Nam phải tuân theo pháp luật Việt Nam, không hiểu pháp luật Việt Nam quản lý những trường hợp này như thế nào, bây giờ ai sẽ đứng ra giải quyết. Chỉ chết công nhân thôi”.

Chị L.T.M. Tuyết, 25 tuổi, quê xã Vân Phú, Việt Trì đã làm tại công ty 5 năm (từ năm 2003 được ký hợp đồng và trích tiền đóng BHXH) cho biết: “Ở công ty chúng em, không ai có sổ BHXH, hàng tháng vẫn bị trừ tiền bảo hiểm mà chẳng được hưởng quyền lợi gì. Được biết, đợt này bị gián đoạn hơn 1 năm (từ quý 1/2006 đến tháng 2/2007), vừa rồi được trả 5 tháng lương nhưng vẫn bị giữ lại một tháng. Vừa mừng chưa được bao lâu thì tháng 8 vừa rồi chúng em được thông báo là tạm dừng không nộp bảo hiểm nữa và nhận 100% lương”. Một bạn gái khác cũng làm được 3 năm thì nói: “Chiều nay, chúng em sẽ tập hợp nhau lại, bàn bạc với tổ trưởng, trưởng ca xem nên làm thế nào, chứ hiện tại chúng em cũng không biết làm thế nào… Không có công đoàn, không có ai bảo vệ chúng em”.

Tại công ty Woong Jin (Lô số 9, KCN Thụy Vân), qua trao đổi với cán bộ BHXH thành phố Việt Trì, chúng tôi được biết: Công ty này mới được đưa về cho BHXH thành phố quản lý từ tháng 7/2005 (trước đây do BHXH tỉnh quản lý). Công ty bắt đầu hoạt động từ tháng 6/2004, nhưng đến nay vẫn còn nợ BHXH từ quý 4/2006 đến hết quý 2/2007 tổng số hơn 225 triệu cho 164 lao động. Trao đổi với chúng tôi, anh Nguyễn Thanh Bình- cán bộ phòng nhân sự, người mới tiếp nhận vị trí được 2 tháng cho biết: “Toàn bộ số lao động đến nay vẫn chưa được làm sổ bảo hiểm. Chúng tôi đang tiến hành làm tờ khai, tuần tới sẽ nộp xuống BHXH thành phố”. Theo anh Nguyễn Hải Nam- cán bộ BHXH thành phố: “Nếu suôn sẻ, thì cũng phải sau 2 tháng thì công nhân mới được cấp sổ”. Được biết, cả 3 cán bộ cũ của phòng nhân sự công ty đều đã nghỉ việc. Trao đổi với chúng tôi, hai công nhân Ngọc và Huế (quê Lâm Thao), đã làm tại công ty 3 năm. Huế cho biết: “Rằm tháng 7 vừa rồi là chúng em làm được tròn 3 năm, mà vẫn chưa có sổ BHXH. Đợt vừa rồi ông TGĐ hứa và đã phát thẻ BHYT cho chúng em. Đấu tranh mãi ông ấy mới cho mọi người tiền thâm niên: làm 1 năm được hưởng 10.000 đồng/tháng, 2 năm được 20.000 đồng/tháng, 3 năm được 30.000 đồng/tháng. Riêng tiền lương thì như nhau, kể cả người mới làm cũng như làm lâu rồi, đều hưởng mức lương là 710.000 đồng/tháng. Còn tiền trợ cấp ốm đau, thai sản hay nghỉ dưỡng sức chẳng được hưởng. Có người sinh con đã 2 tuổi rồi mà vẫn chưa được gì”. Ngọc nói thêm: “TGĐ nói rằng, công ty còn khó khăn, tiền là của một mình ông bỏ ra. Vì làm lâu rồi, nên khi chúng em đòi tăng lương thì TGĐ nói rằng bao giờ có quyết định tăng lương chung của cả KCN thì mới tăng, TGĐ nói rằng ông ấy chỉ làm đúng theo pháp luật Việt Nam thôi (?)”.

Trao đổi với chúng tôi trong khi làm công văn gửi các cấp, các ngành xin ý kiến chỉ đạo giải quyết các trường hợp trên, ông Lê Quốc Việt- Giám đốc BHXH thành phố Việt Trì ngán ngẩm nói: “Thế này mà cứ rải thảm đỏ kêu gọi các nhà đầu tư. Đấy là đến nay các DN liên doanh còn biết sợ, một số DN đã nộp. Nhưng hiện nay, có một hiện tượng là các DN Việt Nam lại đang mắc phải tình trạng này”...