Đường lên "hom" nắng 

Đường vào Cọ Sơn mảnh như sợi chỉ.

PTO- Con đường độc đạo lên Cọ Sơn (Thu Ngạc-Tân Sơn) khó đi hơn tôi tưởng. Quả thật, nếu không có tay lái cừ khôi do chính quyền xã cử đi “hộ tống” thì chúng tôi khó lòng leo đến nơi. 10h. Nắng chát chúa phủ mình lên Cọ Sơn. Cả thung lũng rực lên một màu vàng. Phó Chủ tịch xã Hà Xuân Hải nói tiếng Kinh lơ lớ: Cọ Sơn như một cái hom đón nắng và gió, có lòng chảo để làm lúa và có núi để trồng rừng. Tiếc rằng, lúa và gỗ làm ra đấy nhưng để đưa về xuôi thì thật khó vì đường đi không vừa một cái xe trâu.

• Gian nan đường lên “hom” nắng

Từ trung tâm xã Thu Ngạc đến khu 2 Cọ Sơn chừng 6km. Con đường không vừa một cái xe trâu này là huyết mạch thông thương của 170 hộ dân Cọ Sơn 1 và 2. Vì đường cua tay áo nhiều, hai xe không thể tránh nhau nếu không có những góc thoát hiểm nên ì ạch mãi xe chúng tôi chỉ bò đến thác Bà là phải dừng vì nóng bỏng máy. Đứng từ trên cao nhìn xuống, thác Bà tung bọt trắng xoá, trông giống như chiếc ly bạc nổi giữa màu xanh núi rừng. Anh Định vừa cho xe “tắm” nước, vừa bảo tôi: Đã bao năm nay, người dân Cọ Sơn mơ ước mở rộng con đường nhưng vì một bên là vực, một bên là núi đá, nếu không nổ mìn mà chỉ dựa vào sức người thì không làm nổi. Do được “luyện tập” thường xuyên từ con đường này mà thanh niên Cọ Sơn đều đi xe máy đường đèo rất cừ, nhưng về xuôi, lại rất hay dính tai nạn vì thấy đường nhựa phẳng đẹp là cứ phóng bạt tử.

Thời tiết ở Cọ Sơn thay đổi thất thường. Trời đang nắng đó mà thoắt cái đã mưa tầm tã. Mây đùng đục bao quanh núi. Con đường biến thành suối, thành khe đục ngầu, lầy lội vết chân và phân gia súc. Đoạn cua trước mặt gấp khúc 90 độ, sườn núi cách mép vực chỉ khoảng 50-60cm. Gió hun hút thổi. Cô bạn đồng nghiệp của tôi nhảy vội khỏi xe, lẩm bẩm: Đi bộ cho an toàn! Cách Cọ Sơn 2km. Trời bắt đầu nắng. Chiếc xe made in China của anh Định lại dở chứng, khực khực vài cái rồi tắt lịm. Thêm một khúc cua tay áo. Vừa chật vật với chiếc xe, anh vừa bảo tôi: “Đoạn đường này cách đây 3 tuần, chú Hải phó chủ tịch xã bị “nhảy dù”. Cả người cả xe rơi xuống vực. “Bay” khoảng chục mét thì được cây cản lại. Đúng là thoát chết trong gang tấc… Dù cẩn thận mấy thì một năm ở đoạn đường này cũng có vài vụ “nhảy dù” như vậy”.

• Khát vọng một con đường

Nguồn WB chỉ đủ làm vỏn vẹn 600m đường cùng con đập chống lũ.

Qua con suối cuối cùng là đến khu 2. 10h. Nắng gắt gay phủ mình lên Cọ Sơn khiến cả thung lũng rực lên một màu vàng.

Anh Hùng- Bí thư Đoàn xã nói với tôi: Theo các cụ cao tuổi kể lại thì xưa kia, một lão nông do đi tìm con dê bị lạc mà vượt qua ngọn núi ken dày cọ để tới đây. Thấy thung lũng bằng phẳng, có thể trồng trọt, núi bao quanh có nhiều muông thú nên đã đón gia đình đến dựng trại, làm nhà tại đây. Tên Cọ Sơn từ đó mà ra. Những năm kháng chiến chống Mỹ, Cọ Sơn còn được gọi với cái tên rất mơ mộng: Mĩ Sơn. Hợp tác xã Mĩ Sơn- hợp tác xã nông nghiệp đầu tiên của Thu Ngạc phát triển những năm 60 đã góp phần đổi thay đời sống bản Mường. Người Mường theo Đảng, theo cụ Hồ đánh Mỹ và làm kinh tế. Năm 1967, dân Cọ Sơn chỉ có lưỡi hái và gậy tre đã bắt được giặc lái Mỹ.

Đến nhà Phó Chủ tịch xã Hà Xuân Hải- mặt ông vẫn còn chứng tích của vụ “nhảy dù” vừa qua. Bằng tiếng Kinh lơ lớ, ông chia sẻ: “Cọ Sơn như một cái hom đón nắng và gió, có lòng chảo để làm lúa và có núi để trồng rừng. Tiếc rằng, “vàng” làm ra đấy nhưng để đưa về xuôi thì thật khó vì đường đi không vừa một cái xe trâu”.

Như để chứng minh cho những lời mình nói, ông chỉ cho tôi xem “cánh đồng” đang dồn điền đổi thửa rộng 35ha và những ngọn núi ngút ngát màu xanh của keo, mỡ. Ông bảo: Đó là tấc vàng của Cọ Sơn! Ở đây, cây lúa nuôi sống cái bụng còn rừng mới là nguồn tích luỹ. Người dân trồng rừng, được lâm trường Tam Sơn thu mua với mức giá gần 40 triệu/ha. Nhà có diện tích rừng lớn khoảng 18ha, ít cũng được vài hec ta. Sau mỗi lần hạ gỗ, số tiền thu về giúp người dân sửa nhà, mua sắm đồ đạc. Tuy là bản động vùng cao nhưng Cọ Sơn là khu hành chính tập trung nhiều xe máy nhất xã, nhiều gia đình có thu nhập khá còn đầu tư cho con em mình về thị trấn Thanh Sơn học tập. Năm 2007, bà con trong khu cùng nhau tương trợ xoá được 16 nhà tạm. Đây cũng là những gia đình khó khăn mà xã và nhân dân Cọ Sơn đang tạo điều kiện cho vay vốn để phát triển kinh tế.

Bản Cọ Sơn, có những ngôi nhà sàn to rộng, dù được cất cách đây 20 năm nhưng vẫn chắc chắn và bề thế. Ông Nguyễn Hồng Kỳ- Trưởng khu Cọ Sơn 2 giải thích: Từ xưa tới nay, người Mường nơi đây vẫn giữ phong tục “tứ đại đồng đường”. Dù nhà có 4, 5 người con trai thì khi  chúng lấy vợ, sinh con vẫn ở chung nhà với cha mẹ. Ngoài việc thể hiện sự đoàn kết, sức mạnh gia đình, đây còn là bài toán kinh tế. Người một nhà, kinh tế tập trung, dù làm rừng hay làm lúa đều tiết kiệm được thời gian và công lao động. Cũng nhờ thế, trước đây, dù chưa có chủ trương “dồn điền, đổi thửa” nhưng ở Cọ Sơn, việc chia ruộng, chia đất theo kiểu đại gia đình khiến ruộng, đất ở đây không bị phân nhỏ.

Chúng tôi đến thăm bà Hoàng Thị Thiết- nữ dân quân tham gia bắt giặc lái Mỹ năm xưa. Bà tâm sự: Tuy Cọ Sơn còn nghèo nhưng đời sống người dân mấy năm gần đây đã khá lên nhiều. Điều mong mỏi nhất của bà con là con đường về xuôi. Vào mùa mưa lũ, Cọ Sơn hoàn toàn bị cô lập, hay những khi có người bị cấp cứu, chỉ còn cách là cõng hoặc cáng vì đường chỉ đủ hai người chen chân. Hàng hoá từ dưới xuôi lên hay từ Cọ Sơn xuống chỉ chở lắt nhắt bằng xe máy. Nếp thơm, khoai tầng đành xếp góc bếp vì không thể chuyển đi. Vất vả nhất là mỗi lần hạ gỗ. Giá như đường đi thuận lợi thì số tiền thu từ gỗ sẽ lời lãi hơn nhiều.

Được biết, nguồn vốn WB chỉ đủ làm vỏn vẹn 600m đường cùng con đập chống lũ nhưng đó là cung đường cách khu Cọ Sơn 4km. Tuy nhiên, khi trò chuyện với chúng tôi, người dân nơi đây vẫn khấp khởi nuôi hy vọng: Cọ Sơn sắp có đường! 600m - chưa nổi 1/5 chiều dài quãng đường gai góc đó vậy mà trong đáy mắt bà con người Mường Cọ Sơn ánh lên những nụ cười. Họ đặt niềm tin vào ngày mai.