Hiện thực một vùng truyền thuyết

Hiện vật được phát hiện tại Làng Cả

PTO- Các nhà sử học, khảo cổ học đã chứng minh rằng trong thời kỳ Hùng Vương dựng nước, vùng Việt Trì- Bạch Hạc là trung tâm chính trị, kinh tế của nhà nước Văn Lang- là kinh đô đầu tiên của nhà nước đầu tiên của dân tộc Việt Nam. Và, cho đến bây giờ, những hé lộ từ di chỉ khảo cổ Làng Cả đang dần giúp các nhà khoa học có căn cứ để xác định nơi này là trung tâm của kinh thành Phong Châu xưa.

Mỗi người chúng ta, ngay từ thuở vỡ lòng khai trí, đều đã ít nhiều biết đến những truyền thuyết thấm đẫm giá trị nhân văn về bọc trăm trứng, về họ Hồng Bàng, về làng Minh Nông- nơi vua Hùng dạy dân cấy lúa, về tiếng thậm thình giã gạo, giã bánh dâng vua, về căn nguyên tên làng Lâu Hạ, Lâu Thượng, làng Hương Trầm, làng Dầu; về nguồn cội làn điệu hát Xoan, hát Trống quân cũng như nhiều trò diễn xướng dân gian đẹp như huyền thoại.

Những truyền thuyết và những dấu tích lịch sử còn lưu lại trên đất Việt

Với Việt Trì, nếu ví vệt đất kéo dài từ Nghĩa Lĩnh về Bến Gót như một cái trục, thì vùng Minh Nông- Thụy Vân và Phượng Lâu - Vân Phú như đôi cánh của chú chim khổng lồ đang vượt sông Lô bay về phía cây Chiên đàn bên bến Bạch Hạc. Ở Việt Trì, mỗi tên đất, tên làng đều gắn với những truyền thuyết từ thuở hồng hoang các vua Hùng mở nước. Trên vùng đất đai truyền thuyết ấy, giờ là nơi hội tụ của mấy chục vạn con người đang ngày đêm sống vì sự phát triển của thành phố, đang góp sức tạo nên một hiện thực sinh động nơi hợp lưu ba dòng sông lớn...

Trì đã phản ánh những nét sinh hoạt xã hội thời Hùng Vương, cùng khát vọng về một cuộc sống thanh bình, no đủ cho muôn dân từ buổi bình minh đất nước. Cho đến ngày nay, những truyền thuyết và di chỉ, di tích; những hội làng, những trò diễn ấy đã trở thành những giá trị văn hoá phi vật thể và vật thể, có vị trí quan trọng trong đời sống hiện tại. Từ lớp trầm tích văn hoá lung linh của quá khứ, các thế hệ công dân Việt Trì ngày nay đã chung sức, chung lòng tạo dựng một hiện thực mới sinh động trên vùng đất đai truyền thuyết.

Hiện thực của một đô thị Việt Trì hình thành cách đây đúng trăm năm khi mà Toàn quyền Đông Dương ký nghị định thành lập, của một thành phố Việt Trì có thời gian xây dựng ngót nửa thế kỷ kể từ ngày Phó Thủ tướng Lê Thanh Nghị bổ nhát cuốc đầu tiên trong lễ động thổ xây dựng khu công nghiệp đầu lòng của miền Bắc XHCN- là hiện thực từ máu lửa, từ mồ hôi và trí tuệ của đủ hai thế hệ: Chống Mỹ và chống đói nghèo. Từ một khu công nghiệp, đến nay ta có cả một vùng công nghiệp với hàng trăm nhà máy và cơ sở sản xuất. Từ cây lúa Minh Nông đã thành một nền nông nghiệp cận đô thị đa dạng ngành nghề. T

ừ trung tâm kinh đô Văn Lang phía Nam thành phố, đô thị Việt Trì ngày nay đã mở rộng lên phía Bắc, phía Tây, kéo sang phía Đông, là cả địa bàn 22 cơ sở từ phường đến xã. Phố xưa nghèo, đi lên từ đổ nát của chiến tranh, tích lũy chưa được bao nhiêu, vậy nên những gì có được về kết cấu hạ tầng kỹ thuật đô thị của hôm nay là niềm tự hào không nhỏ của mỗi công dân thành phố. Có thể còn rất nhiều người còn chưa bằng lòng về hiện thực Việt Trì ngày nay với mỗi tuyến đường, với mỗi công trình kiến trúc đơn lẻ cũng như quy hoạch tổng thể, cung cách quản lý đô thị - mà sự chưa bằng lòng đó bắt nguồn từ khát vọng hành động của người trong cuộc chứ không phải là thái độ bàng quan.

Chúng ta đã quá thừa sự “phán quyết” nhưng vẫn còn thiếu khát vọng hành động chân chính. Trong mưu sinh thường nhật, người ta vẫn đủ hoài bão để nghĩ, để làm cho cái của mai sau. Lớp công nhân xây dựng khu công nghiệp gần năm mươi năm trước đã hoàn thành sứ mệnh, giao lại cho thế hệ kế tiếp nền móng một thành phố hiện đại và một góc nhìn để hướng tới tương lai. Suy ngẫm về tầm nhìn xa từ góc nhìn của người đi trước để lại mới thấy: Đường hẹp vẫn có thể mở rộng tiếp để thành đường lớn, nhưng có những cái không thể làm như vậy mà cần một sự phủ định, dẫu rằng sự phủ định này tốn kém vô ngần.

Đã tốn bao tiền xây dựng, mà chỉ mới sau một, hai chục năm sau lại tốn tiền phá bỏ, chung quy cũng chỉ tại ta chưa có một tầm nhìn thấu đáo. Lớn là nhà triển lãm, nhỏ là cái “tượng đài” chim lạc vô duyên ở mấy ngã tư đường đã phải tháo dỡ la những ví dụ. Nay ta dồn góp hàm lượng trí tuệ để có cái nhìn xa hơn, dài hơn cho kiến tạo tương lai thành phố, không để cho cái chủ quan chỉ lối đưa đường- mà phải bằng sự dẫn dắt của khoa học và trí tuệ...

Trong một thời gian không xa, ít nhất là chỉ đến năm 2008 thôi, khi đăng cai tổ chức Hội khoẻ Phù Đổng toàn quốc, Việt Trì sẽ có thêm hàng loạt công trình mới như Đại học Hùng Vương, Khu liên hợp thể thao Dữu Lâu, bảo tàng, bể bơi, hệ thống nhà thi đấu đa năng, các tuyến đường mới, các khu đô thị, thương mại..., ngoài các công trình sân vận động, nhà luyện tập và thi đấu đã có, tất cả đều đứng vào loại “đầu bảng” trong khu vực. Cùng với việc xây dựng các công trình, chúng ta nghĩ tới việc làm sao để đưa vào đó sự đáp ứng nhu cầu đời sống đô thị, làm nên những giá trị tinh thần trong sinh hoạt thường nhật, góp phần bồi đắp tâm hồn và tình cảm công dân thành phố và tạo sức lan toả cả vùng.

Ta đã có số dân đủ để cập tiêu chuẩn của một thành phố loại II, nhưng cái “chất đô thị” của cư dân là điều đáng quan tâm, nhất là khi Việt Trì đang hướng tới việc xây dựng thành phố du lịch, lễ hội. Dân trí đô thị là điều cần được chú ý chứ không chỉ thuần túy là việc tiến hành phổ cập giáo dục đến cấp nào, đành rằng kiến thức văn hoá là một mặt của dân trí, nhưng khái niệm văn hoá còn có ý nghĩa rộng lớn hơn nhiều. Buổi sớm còn thả chó chạy rông, buổi chiều lùa bò nghênh ngang giữa đại lộ, buổi tối xe pháo gầm gào vô lối; rồi lòng đường, lề đường còn bị đào bới tứ tung; chất thải còn vương vãi, tất cả là hình ảnh không đẹp của bất cứ đô thị nào, chứ không chỉ riêng Việt Trì.

Phải đưa những bất cập này trở thành quá khứ. Các quy tắc, trật tự đô thị cần có chế tài để bảo đảm thực hiện nghiêm túc... Cũng khó có thể bằng lòng với chính mình khi cả gần một thập kỷ sắp qua đi mà chúng ta vẫn còn phải dẫn dắt nhau đi dạo công viên Văn Lang trên bản vẽ. Rất cần một sự năng động, cởi mở và trách nhiệm để huy động các nguồn lực, để tháo gỡ những vướng mắc, như việc chúng ta đã thành công trong việc giải phóng các năng lực sản xuất, chấm dứt tình trạng khan hiếm hàng hoá, để cải thiện đời sống nhân dân trước đây.

Kinh tế là nền tảng cơ sở cho mọi sự phát triển. Nghị quyết Đại hội lần thứ XVIII Đảng bộ thành phố Việt Trì đã xác định: Đẩy mạnh tốc độ tăng trưởng kinh tế một cách có hiệu quả, bền vững. Phát huy tiềm năng nội lực, tích cực thu hút ngoại lực nhằm phát triển nhanh cơ sở hạ tầng đô thị trên cơ sở xác định khâu đột phá là quy hoạch và phát triển hạ tầng kinh tế- xã hội. Phát triển thành phố theo hướng thành phố du lịch - lễ hội về cội nguồn. Đẩy mạnh, nâng cao chất lượng hoạt động văn hoá - xã hội, phát triển đồng bộ kinh tế với văn hoá, xây dựng nếp sống văn minh đô thị...

Đó là phương hướng chung có ý nghĩa kim chỉ nam. Còn để biến ý chí ấy thành hiện thực phải cần quyết tâm hành động, bằng cả trí tuệ và nghị lực của mọi người, nhất là của thế hệ công dân đang lĩnh trách nhiệm chống đói nghèo, lạc hậu. Từ những vỉa quặng của văn hoá cha ông để tạo nên những giá trị văn hoá mới, để con cháu ta về sau có thể tự hào mà nói rằng Việt Trì là đất ngàn năm văn hiến. Hành động của trí tuệ tạo cho thành phố của chúng ta - vùng đất truyền thuyết - những hiện thực tươi mới, đầy sức sống, để cánh chim Việt Trì dư sức vỗ nhịp thời gian bay nhanh về phía trước.