Sau thi công công trình hồ chứa nước Thượng Long

Còn đó những bức xúc của dân 

>> Khu tái định cư hồ Thượng Long: Bao giờ người dân tái...có điện, nước?

PTO- Hồ chứa nước Thượng Long- công trình đảm bảo nước tưới cho một diện tích lớn đất nông nghiệp các xã trong vùng được đầu tư xây dựng từ tháng 7-2004 đến nay đã cơ bản hoàn thành. Đập chắn nước xây xong, lòng hồ đã hình thành đang trữ nước cấp cho mùa màng. Tuy nhiên, hàng trăm hộ dân trong xã đang phải gánh chịu rất nhiều thiệt thòi không đáng có: Những hộ di dời vĩnh viễn đến nơi ở mới sống trong cảnh chật chội, thiếu đất, nước sinh hoạt, đường giao thông. Những hộ thuộc diện di dời tạm thời sau gần 3 năm đi ở nhờ trở về với nền nhà cũ ngổn ngang đất đá, cây cọc. Không ít gia đình có ruộng, trang trại bị ngập nước chưa được đền bù hoặc không có đường vào để chăm sóc, canh tác... 

Người dân khu Gò Thiều dựng lại nhà trên nền đất sau khi thi công công trình hồ thủy lợi.

• Dân kêu trời, chính quyền xã than khổ

Vừa chân ướt chân ráo tới trụ sở UBND xã Thượng Long trình bày ý định tìm hiểu cuộc sống bà con tái định cư để phục vụ xây dựng công trình hồ chứa nước, chúng tôi đã nghe ông Triệu Văn Tiên (chủ tịch UBND xã) than thở: - “Mệt mỏi, vất vả lắm! Anh em đã làm tất cả những gì có thể nhưng mọi việc vẫn rối như canh hẹ. Mà cũng phải thôi, quyền lợi thì họ phải đòi. Chỉ mệt anh em lãnh đạo xã phải chịu áp lực từ hai phía. Người dân đòi quyền lợi, cấp trên thúc tiến độ giải tỏa mặt bằng để thi công”. Vừa trao đổi anh vừa lục lọi chồng tài liệu trên bàn làm việc lôi ra một tập công văn, biên bản giới thiệu từng cái: Đây là những công văn xã gửi đi đề nghị hỗ trợ đền bù cho nhân dân, cái này là công văn trả lời yêu cầu phía đơn vị thi công phải đảm bảo trả mặt bằng cho bà con, đây là biên bản họp tập hợp những ý kiến, kiến nghị của nhân dân...

Theo như lời ông Tiên thì mọi việc chỉ tại cánh lập dự án công trình, chả hiểu làm sao lại quên không lập dự án tái định cư cho người dân trong vùng lòng hồ để đến khi bắt tay vào việc mới ngã ngửa người ra. Tiền đền bù, tiền hỗ trợ chuyển nhà thì có nhưng kinh phí để xây dựng khu nhà mới cho bà con thì biết đào đâu ra. Mặt khác các đơn vị thi công lại không làm đúng cam kết trả lại mặt bằng cho bà con sau khi thi công xong.

Cùng chủ tịch xã xuống thăm khu Gò Thiều, chạy xe qua đoạn đường lầy thụt, võng vãnh nước, trên khu đất đỏ ngổn ngang những gò đống, lác đác một vài ngôi nhà lá đang được dựng lại, ngay đầu xóm; chiếc máy ủi vẫn đang cần mẫn chạy qua chạy lại gạt đất tạo đường đi, chúng tôi phần nào hiểu được nỗi bức xúc, những thiệt thòi mà người dân nơi đây đang phải gánh chịu. Biết tin có nhà báo đến, hơn hai chục người dân đã tập trung, vây kín xung quanh chúng tôi phản ánh những hậu qủa mà mọi người phải gánh chịu. Có người còn cầm theo cả bản sao công văn của Ban quản lý dự án CTXD Nông nghiệp và Phát triển nông thôn về việc san trả các bãi vật liệu khai thác đất đắp đập mà chúng tôi vừa xem trên UB xã (Số 364/BDA-CT, ngày 21-6-2007). Trước sự chứng kiến của chúng tôi, không ít người dân đã mạt sát, thoá mạ lãnh đạo xã, trực tiếp là với chủ tịch xã đang có mặt tại đó. Qua những ý kiến lộn xộn của người dân, chúng tôi được biết: Trước khi thi công công trình hồ chứa nước, lãnh đạo xã Thượng Long đã lên xóm thông báo và yêu cầu gần 30 gia đình di chuyển tạm thời nhường chỗ cho đơn vị thi công lấy đất đắp đập và tập kết nguyên vật liệu trong thời gian lâu nhất là 6 tháng đến một năm và hứa sẽ trả lại nền nhà san ủi bằng phẳng. Công văn của Ban QLDA CTXD NN & PTNT gửi các đơn vị thi công cũng ghi rõ: Khai thác đất đắp đập phải gọn gàng. Các bãi lấy đất phải tạo được mặt bằng, khi lấy đất xong toàn bộ phải san gạt mặt bằng và bàn giao cho địa phương (việc bàn giao mặt bằng phải lập biên bản và được UBND xã chấp thuận...). Nếu các công ty không thực hiện, không bàn giao được mặt bằng cho các địa phương thì các công ty phải chịu trách nhiệm, và Ban quản lý dự án sẽ không chấp nhận bàn giao công trình. Ban sẽ thuê đơn vị khác thực hiện phần san trả mặt bằng các bãi lấy đất (kinh phí do các công ty chi trả).

Hiểu rõ lợi ích của hồ chứa nước mang lại, tin tưởng vào lời nói của cán bộ, các hộ dân đã vui vẻ dỡ nhà đi ở nhờ bà con, họ hàng. Nhưng thời hạn một năm đã qua vẫn chưa thấy đơn vị thi công cũng như lãnh đạo xã nói đến chuyện trả đất. ở nhờ mãi cũng ngại, bà con lên xã thắc mắc thì nhận được câu trả lời chung chung từ phía lãnh đạo với lời động viên: Cứ yên tâm chờ đợi, công trình sắp hoàn thành rồi. Chờ mãi đến gần 3 năm, mới đây các hộ dân mới được thông báo bãi khai thác đất đắp đập và tập kết nguyên vật liệu đã xong, các gia đình có thể về dựng lại nhà. Nhưng khu dân cư ngày xưa giờ ngổn ngang đất đá, cây cọc.  Muốn dựng nhà bắt buộc phải có máy xúc san ủi tạo mặt bằng. Dân kêu xã, xã lảng tránh; gọi đến đơn vị thi công thì họ làm chiếu lệ rồi bỏ đó. Nhà nào muốn dựng nhà ổn định cuộc sống chỉ còn cách bỏ tiền túi ra thuê máy móc của họ. Anh Bàn Văn Cai (xóm Gò Thiều, xã Thượng Long) bực bội: “Gia đình tôi và mẹ tôi phải đi ở nhờ họ hàng gần 3 năm trời. Cảnh ăn đậu ở nhờ không nói các anh cũng biết vất vả như thế nào rồi. Ngày trước cần địa điểm xây dựng ngày nào lãnh đạo xã cũng lên ngon ngọt động viên bà con di dời cho kịp tiến độ và hứa chắc như đinh đóng cột là chỉ sau 6 tháng sẽ lại chuyển về, rồi nền nhà sẽ được hạ thấp san ủi bằng phẳng. Nay đất đá ngổn ngang thế này muốn tìm các ông để giải quyết thì họ lảng tránh. Mời đơn vị thi công xuống thì họ nói máy hỏng, hết dầu. Chúng tôi buộc phải bỏ tiền túi ra thuê. Nhà tôi san ủi, múc đất hết 4 triệu đồng mới tạm ổn. Mẹ tôi cũng mất tới 3 triệu để san lấp. Trong xóm có nhà nào không phải làm đâu. Nhiều nhà ở phải điểm đơn vị thi công ngại đá không múc nay chon von trên gò mất gần chục triệu thuê ủi mà vẫn chưa đâu vào đâu. Chúng tôi không đòi hỏi, vì lợi ích chung, chúng tôi sẵn sàng chấp nhận thiệt thòi. Nhưng cái gì cũng phải rõ ràng, các ông đã cam kết với dân thì phải thực hiện nghiêm túc”.

• Khu “chung cư” bất đắc dĩ

Rời khu Gò Thiều chúng tôi đến với khu tái định cư xóm Móc, nơi 42 hộ dân chuyển từ vùng lòng hồ tới sinh sống từ đầu năm 2005. Từ ngày chuyển tới nơi cư trú mới, bà con gặp rất nhiều khó khăn trong cuộc sống. Điều kiện sinh hoạt tối thiểu cũng chưa được đảm bảo. Ông Triệu Như Thành (xóm Móc, xã Thượng Long) tâm sự: “Vất vả lắm các chú ạ. Nhà tôi trước kia ở Gò Thiều, chỗ lòng hồ ngập nước bây giờ. Trên đó cũng chẳng khá giả gì nhưng được cái rộng rãi. Nhà có vườn cây, giếng nước, ao cá. Chuồng trâu, chuồng lợn cách xa nơi ở. Xuống đây mỗi nhà được có 200m2 đất. Dựng lại cái nhà, làm bếp là hết đất. Anh tính cảnh nhà nông, chí ít cũng phải có mảnh vườn để còn trồng cây rau lấy cái ăn chứ ra chợ mãi được à. Lại còn trâu bò, lợn gà, không nuôi thì lấy gì mà làm, lấy gì mà sống. Mà nuôi thì biết nhét chúng nó vào đâu. Nhà nọ sát vào nhà kia thế này lấy đâu ra đất mà làm chuồng trại. Rồi còn phân gio bón ruộng biết gánh lối nào, để vào đâu. Chỗ ở đã vậy còn nước ăn mới mệt. Trên kia giếng nước trong là thế mà về đây chịu chết chả đào được giếng. Có nhà thuê khoan giếng sâu mấy chục mét mà nước vẫn nổi váng như gạch cua. Chúng tôi phải ra ngòi Trầm bắc ống dẫn nước về dùng. Đường vào khu anh vừa đi qua đấy, hai con trâu tránh nhau còn khó nói gì xe cộ vận chuyển thóc lúa, rơm rạ”.

Không riêng gì nhà ông Thành, hơn 40 hộ dân di dời của khu đang hàng ngày hàng giờ sống trong cảnh chật chội, thiếu nước sinh hoạt, không có đường giao thông. Đi một vòng quanh khu, nhìn những ngôi nhà chen chúc nhau trong những ô đất chật hẹp, tôi cứ có cảm giác mình đang ở một khu chung cư nào dưới thành phố. Chỉ khác “Khu chung cư “này vẫn lác đác nhà lá, bóng trâu bò và rặng núi sừng sững phía sau.

Trao đổi với bà con, chúng tôi còn được biết : Hiện phía trong khu hồ chứa nước còn khoảng hơn 300ha đất nông nghiệp và trang trại của hơn 200 hộ dân trong xã. Trước đây bà con vẫn men theo khe Ly, khe Chanh, đồi Giữa vào núi canh tác. Nay thì chịu rồi! Hồ chứa nước mênh mông thế kia muốn vượt qua chỉ còn cách đi mảng nếu không phải chịu khó vượt núi đi đường vòng, nhưng tới nơi cũng mất cả buổi. Vì lý do đó, nhiều diện tích đất canh tác đang bị bỏ hoang.

Trước những thắc mắc, kiến nghị của người dân, Chủ tịch xã Triệu Văn Tiên chỉ lắc đầu thở dài: “Chịu! Biết là thế nhưng khả năng của xã có hạn. UBND xã đã nhiều lần đề nghị và đến ngày 10-11-2006 đã nhận được công văn của Ban QLDA đề nghị UBND tỉnh bồi thường và xây dựng dự án tái định cư Hồ chứa nước xã Thượng Long. UBND tỉnh cũng đã có công văn gửi Sở Tài chính, sở Kế hoạch đầu tư, Sở NN&PTNT, UBND huyện Yên Lập và đồng ý cho phép tổ chức lập dự án đầu tư xây dựng khu tái định cư cho các hộ chuyển từ lòng hồ ra. Nhưng đến nay đã thấy gì đâu. Trước mắt, trong thời gian tới, chúng tôi sẽ lồng ghép chương trình 134 giải quyết khâu nước sinh hoạt cho bà con”.

Thực trạng cuộc sống của các hộ dân thuộc khu tái định cư hồ chứa nước Thượng Long đã trở nên nhức nhối, đòi hỏi các cơ quan chức năng cần sớm có biện pháp giải quyết kịp thời để người dân phần nào bớt đi những khó khăn, yên tâm sản xuất, ổn định cuộc sống.