Đền bù giải phóng mặt bằng quốc lộ 32A:

Cán bộ đẩy dân thành... con nợ khó đòi

PTO- Ngày 25 tháng 11 năm 2004, Bộ trưởng Bộ GTVT phê duyệt Quyết định số 3592/QĐ-GTVT-KHĐT về việc cải tạo, nâng cấp Quốc lộ 32A đoạn Thu Cúc-Đèo Khế-Thượng Bằng La qua 2 tỉnh Phú Thọ-Yên Bái. Đầu năm 2006, công tác đền bù giải phóng mặt bằng được UBND tỉnh giao cho UBND huyện Thanh Sơn triển khai thực hiện và tới đầu năm 2007, 344 hộ dân đang sinh sống ở xã Thu Cúc, huyện Thanh Sơn đã được đền bù với tổng số tiền gần 4,777 tỷ đồng. Thế nhưng, đằng sau việc đền bù đó, niềm vui bỗng chốc trở thành nỗi khổ cho 14 hộ dân nơi đây khi bỗng nhiên họ trở thành... con nợ.

• “Sự cố” Lâm trường Tam Sơn

Dự án cải tạo, nâng cấp quốc lộ 32A Thu Cúc-Đèo Khế- Thượng Bằng La do Ban quản lý Dự án Thăng Long (Bộ Giao thông Vận tải) là chủ đầu tư, trong đó có 15,6km nằm trên địa phận tỉnh Phú Thọ, được chia làm 2 gói thầu và các đơn vị thi công là Công ty công trình giao thông 892 và Công ty cổ phần xây dựng 699. Cũng như nhiều dự án khác, việc cải tạo, nâng cấp quốc lộ 32A đều được tiến hành tuần tự; sau khi công tác đền bù giải phóng mặt bằng (GPMB) hoàn tất, giữa năm 2006, Công ty công trình giao thông 892 và Công ty cổ phần xây dựng 699 bắt tay vào thi công theo kế hoạch. Tháng 10-2006, khi các đơn vị đang san lấp mặt bằng tại một số điểm dọc theo quốc lộ 32A thì bảo vệ Lâm trường Tam Sơn đến giữ đất với lý do phần đất đó thuộc quyền quản lý của Lâm trường. Ông Nguyễn Đức Sơn - Giám đốc Lâm trường Tam Sơn khẳng định: Chủ trương GPMB mở rộng quốc lộ 32A nói trên lãnh đạo Lâm trường không hề hay biết mặc dù có đến gần 8ha đất của Lâm trường nằm trong diện giải phóng mặt bằng. Vậy là khi thấy đơn vị thi công đến san ủi mặt bằng phần đất do Lâm trường quản lý, ông Sơn cử lực lượng bảo vệ ra đình chỉ việc thi công. Mỗi bên một lý: Chủ dự án - Ban quản lý Dự án Thăng Long đưa ra các quyết định số 770 ngày 21-3-2006 của UBND tỉnh Phú Thọ về việc thu hồi 219.227,97m2 đất để phục vụ cho dự án và trong số diện tích đất đó không có đất của Lâm trường; hơn nữa, toàn bộ diện tích đất, hoa lợi, công trình xây dựng trên diện tích đất này đã được chủ đầu tư đền bù. Trong khi đó, theo quy hoạch chi tiết cùng giấy chứng nhận quyền sử dụng đất do UBND tỉnh cấp cho Lâm trường Tam Sơn… thì gần 8ha đất mới có quyết định thu hồi của dân kia là đất do Lâm trường quản lý. Không bên nào chịu bên nào, chủ đầu tư đổ lỗi cho Lâm trường cản trở đơn vị thi công, làm chậm tiến độ của dự án; Lâm trường thì nhất quyết giữ đất. “Đất đó UBND tỉnh đã có quyết định giao cho Lâm trường thì khi thu hồi cũng phải có văn bản gửi cho Lâm trường, đằng này chúng tôi không hề nhận được chủ trương hay công văn giấy tờ gì cả” - ông Sơn khẳng định.

Trước “sự cố” Lâm trường Tam Sơn, Hội đồng đền bù GPMB huyện Thanh Sơn mới “vỡ lẽ” công tác đền bù “có vấn đề” nên đã có buổi làm việc với Lâm trường nhằm tháo gỡ những vướng mắc trên. Sau khi thống nhất phần diện tích đất của lâm trường, Hội đồng đền bù GPMB huyện mới có tờ trình UBND tỉnh điều chỉnh lại quyết định thu hồi đất số 770 và ngày 10-1-2007, UBND tỉnh đã có quyết định số 40 điều chỉnh diện tích, loại đất phải thu hồi và trong đó có 87.503m2 đất của Lâm trường. “Vấn đề” phát sinh từ phía Lâm trường Tam Sơn được giải quyết thì cũng là lúc Hội đồng đền bù GPMB huyện Thanh Sơn phải đối diện với một vấn đề khó khăn hơn: Thu hồi số tiền đã đền bù sai đối tượng.

• Cán bộ thiếu trách nhiệm, hậu quả ai chịu?

Xem xét lại từng bước quá trình đền bù GPMB thi công nâng cấp quốc lộ 32A, hội đồng đền bù GPMB mới phát hiện đã chi trả sai cho 14 hộ dân ở địa bàn khu Liên Chung, xã Thu Cúc tổng số tiền là 233.404.820 đồng. Lý do là 14 hộ trên đã ký hợp đồng trồng rừng với Lâm trường Tam Sơn nhưng không hiểu vì lý do gì mà Hội đồng đền bù GPMB và chính quyền xã Thu Cúc lại “lầm tưởng” đó là diện tích đất lâm nghiệp của dân nên đã chi trả tiền đền bù cho 14 hộ dân nêu trên. Ông Hà Xuân Nghìn – Phó Giám đốc Lâm trường Tam Sơn cho biết: Hiện Lâm trường Tam Sơn được giao quản lý hơn 10.903 ha đất trồng rừng và hiện có 447 hộ dân ở 10 xã thượng huyện mới Tân Sơn đang hợp đồng trồng rừng với Lâm trường và dĩ nhiên, diện tích đất các hộ đã ký hợp đồng đó là đất của Lâm trường. Theo nguyên tắc, nếu phần diện tích đất trên được xác định đúng chủ thể quản lý và sử dụng là lâm trường Tam Sơn thì Nhà nước không phải đền bù tiền đất mà chỉ cần ra quyết định thu hồi đất của lâm trường để phục vụ cho dự án đường giao thông đáp ứng nhu cầu lợi ích công cộng là xong. Song do làm việc tắc trách nên dẫn tới hậu quả.

Từ việc chính quyền địa phương xác định sai chủ thể sử dụng mà 14 hộ dân tại khu Liên Chung bỗng chốc trở nên có “bát ăn bát để” mặc dù trước kia hầu hết đều trong diện… thiếu ăn. Thế nhưng “ngày vui ngắn chẳng tày gang”, nhận tiền được chẳng bao lâu, 14 hộ lại nhận được thông báo phải trả lại tiền vì đã nhận đền bù… sai. Bà Hà Thị Xuân, một trong 14 hộ ngậm ngùi: “Gia đình tôi nhận được hơn 20 triệu đồng từ việc đền bù gần 4.500m2 đất lâm nghiệp, nhận được tiền mấy tháng thì thấy xã thông báo phải trả lại tiền vì đó là đất của lâm trường. Khổ nỗi tiền thì đã dùng để mua thóc, mua gạo, sửa sang lại nhà cửa và đầu tư cho con ăn học, giờ lấy đâu ra để trả…”. Bà Hà Thị Xanh ở cùng khu cũng phân trần: “Gia đình tôi nhận được hơn 50 triệu đồng tiền bồi thường GPMB, được bồi thường những gì thì tôi chả biết, họ báo đến nhận tiền thì chỉ việc đến lấy. Về sau lại thấy bảo phải trả lại hơn 16 triệu vì có cả đất của lâm trường. Đến lúc tôi làm đơn kiến nghị mãi thì thấy bảo phải trả lại hơn 3 triệu. “Tiền vào nhà khó như gió vào nhà trống”, giờ các anh bảo tôi lấy đâu ra để trả…”. Ông Hoàng Thanh Mải – trưởng khu Liên Chung cho biết: Hầu hết các hộ ở khu đều thuộc diện đói ăn, khi nhận được tiền đền bù nhà thì mua thóc lúa, nhà thì mua trâu bò, có hộ thì tu sửa lại nhà cửa, mua sắm đồ đạc… nói chung tiền đã tiêu hết. Nay xã thu hồi lại chắc chắn sẽ rất khó khăn…

“Khó khăn nhưng vẫn phải thu hồi…” - Ông Nguyễn Văn Sửu - Phó Chủ tịch UBND huyện Thanh Sơn cũ, kiêm Chủ tịch Hội đồng đền bù GPMB quốc lộ 32A khẳng định. Được biết hiện nay, UBND xã Thu Cúc được giao nhiệm vụ cùng hội đồng đền bù GPMB tiến hành thu hồi số tiền hơn 233 triệu đồng trên với biện pháp vận động, thuyết phục nhân dân tự nộp… là chính bởi cũng không có biện pháp nào khác vì nhân dân đâu có sai để cưỡng chế thu hồi. Với cách làm như vậy, cũng chẳng khó hiểu khi sau nhiều tháng, kết quả mới chỉ có hộ bà Trần Thị Thu Thanh trả lại 4 triệu đồng, các hộ còn lại vẫn “im hơi lặng tiếng” vì tiền đã tiêu hết. Vậy ai đã đẩy 14 hộ dân ở khu Liên Chung, xã Thu Cúc trở thành… con nợ khó đòi như hiện nay? Tại tờ trình số 931 ngày 30-11-2006 của UBND huyện Thanh Sơn gửi UBND tỉnh và Sở Tài nguyên và Môi trường khẳng định: “Trong quá trình hội đồng GPMB QL32A huyện Thanh Sơn triển khai đền bù và thu hồi đất giao cho Ban QLDA Thăng Long thực hiện dự án thì diện tích đất lâm nghiệp trên (57.976,9m2 - đều được xác định là đất lâm nghiệp của các hộ dân- PV) bao gồm đất lâm nghiệp của các hộ dân và đất lâm nghiệp của Lâm trường Tam Sơn quản lý (nhầm lẫn trên do UBND xã Thu Cúc đã xác định nguồn gốc đất sai chủ sử dụng)…”. Ông Hà Văn Khanh - Chủ tịch UBND xã, một thành viên trong Hội đồng đền bù GPMB thì giải thích: “Nguyên nhân đầu tiên là do lịch sử để lại, trước khi có Lâm trường thì đất đó là đất của người dân Thu Cúc; còn trong quá trình thống kê kiểm đếm do trình độ của cán bộ địa chính xã còn hạn chế nên đã không xác định đúng chủ sử dụng từng loại đất…”. Khi được hỏi trách nhiệm của mình trong vụ việc trên thì ông Khanh cho biết sai sót của ông là đã quá tin tưởng vào cán bộ chuyên môn. Ông Đoàn Viết Tiên- cán bộ địa chính xã Thu Cúc thì cho rằng: Do trong khi đi kiểm kê người dân không khai báo đó là đất của lâm trường. Hơn nữa khi Hội đồng đền bù GPMB  kiểm kê các hộ ở gói thầu 2 (từ km139 đến km146) thì ông bận đi học nên đã không cùng đoàn trực tiếp đến được các hộ dân và đã để xảy ra sự việc trên… Dù biện hộ như thế nào đi nữa thì cũng không thể phủ nhận sự tắc trách của chính quyền địa phương là nguyên nhân dẫn đến tình cảnh của 14 hộ dân xã Thu Cúc hiện nay.

Đối với việc làm thiếu trách nhiệm này, ông Phó Chủ tịch UBND huyện Thanh Sơn, kiêm Chủ tịch Hội đồng đền bù GPMB quốc lộ 32A cho biết: UBND huyện đang xem xét trách nhiệm của tập thể và từng cá nhân đến đâu để có hình thức xử lý thích đáng. Tuy nhiên việc ưu tiên giải quyết hiện nay vẫn là tìm biện pháp để thu hồi lại tiền cho Nhà nước, nếu cần thì có thể phải dùng cả biện pháp cưỡng chế… Trước thông tin này, bà Hà Thị Xanh tỏ vẻ bất bình: “Họ bảo tôi đến nhận tiền thì tôi đến nhận, nhận rồi thì tôi phải tiêu, giờ đòi lại tôi chả có thì  chả lẽ lại bắt tôi đi tù? Tôi  đâu có ăn trộm ăn cắp gì?!”. Còn bà Hà Thị Xuân thì phàn nàn: “Đành rằng tiền là tiền của Nhà nước nhưng chúng tôi đâu có tham ô, tham nhũng mà là được đền bù chứ. Nếu biết đấy là đất của lâm trường thì chúng tôi cũng chẳng nhận làm gì…”

“Sai một li, đi một dặm”, 14 hộ dân ở khu Liên Chung, xã Thu Cúc sẽ không rơi vào hoàn cảnh như thế này nếu chính quyền địa phương không tắc trách trong quá trình làm việc. Sẽ còn nhiều việc phải làm để kịp hoàn thành tiến độ dự án cải tạo và nâng cấp quốc lộ 32A đoạn Thu Cúc - Đèo Khế và cũng sẽ mất nhiều thời gian để Hội đồng đền bù GPMB huyện Thanh Sơn giải quyết hậu quả của việc làm thiếu trách nhiệm kia. Hiện nay huyện Thanh Sơn đã chia thành 2, xã Thu Cúc về huyện Tân Sơn việc xử lý, giải quyết hậu quả chắc chắn càng phức tạp. Cách nghĩ và nói của chính quyền xã Thu Cúc và những hộ dân đã nhận tiền là vô trách nhiệm và liều lĩnh kiểu "cùn". Dù mới chia tách song ở đâu và lúc nào quản lý Nhà nước cũng phải tuân thủ pháp luật. Mong rằng các ngành chức năng và địa phương sớm có biện pháp kiên quyết giải quyết dứt điểm vụ việc.