Bằng Doãn:
Chợ xây hai lần vẫn bỏ hoang

PTO-  Đầu tư xây dựng các công trình trọng điểm như điện, đường, trường, trạm cho các xã thuộc chương trình 135 và trung tâm cụm xã là một chủ trương đúng của Chính phủ để từ đó “kích cầu” cho các xã khó khăn, không có điều kiện phát triển. Nhiều công trình đã phát huy được hiệu quả vốn đầu tư của Nhà nước và đem lại lợi ích thiết thực cho người dân. Tuy nhiên, cũng có công trình vừa không đem hiệu quả, vừa gây thất thoát, lãng phí tiền của Nhà nước. Công trình xây dựng chợ xã Bằng Doãn (Đoan Hùng) là một ví dụ điển hình.

•  Xây chợ để... nuôi gà!

3 xã: Bằng Doãn, Bằng Luân và Phúc Lai từng là xã thuộc diện 135 của huyện Đoan Hùng được Chính phủ đầu tư các công trình trọng điểm. Năm 2001, từ nguồn vốn trung tâm cụm xã, Bằng Doãn được quan tâm đầu tư xây dựng chợ với dự toán 300 triệu đồng. Sau 2 tháng thi công, công trình hoàn thành gồm 2 dãy nhà mái bằng bám đường,  với 14 kiot và một diện tích mặt sàn khá lớn lợp mái, khung sắt, nằm ở  phía sau. Đây là công trình đầu tiên thuộc nhóm các công trình 135 được đầu tư xây dựng ở Bằng Doãn. Chợ sẽ tạo điều kiện giao lưu hàng hoá trong cụm xã và tiêu thụ hàng hoá của các xã xung quanh khu vực Bằng Doãn, xây dựng mô hình dịch vụ tổng hợp.

Mục đích rất thiết thực! Ông Đặng Ngọc Thuỷ – Chủ tịch UBND xã kể: “Khi chợ xây xong, chúng tôi còn tổ chức hội chợ, đông lắm, có nhiều người tận Thổ Tang (Vĩnh Tường - Vĩnh Phúc) lên đây buôn bán, đổ hàng”. Ngay sau ngày khai trương và bàn giao, xã  tổ chức đấu thầu 14 kiot  để tăng nguồn thu. Với 1,8 triệu/1năm, tất cả các kiot đã được người dân hào hứng tham gia đấu thầu và triển khai công việc buôn bán. Nhưng, “niềm vui ngắn chẳng tày gang”, chỉ chưa đầy 1 năm, chợ “vỡ” hoàn toàn khi các hộ đồng loạt bỏ kiot, phá hợp đồng với xã, dân bán hàng nhỏ lẻ trong chợ cũng tự động rã đám. Xã tá hoả tìm nguyên nhân. Hoá ra, khi thiết kế chợ cao hơn đường gần 0,5 m, tuy nhiên, khi chợ hoạt động thì công trình đường trung tâm xã mới khởi công xây dựng. Và oái oăm thay, đường lại được thiết kế cao hơn chợ tới 1m. Đương nhiên, lúc này chợ... thấp hơn đường và cứ động mưa là ngập lưng các kiot bán hàng.

Không thuận lợi buôn bán và vì thói quen mua bán nhỏ lẻ của người dân các xã vùng sâu, vùng xa, nên các chủ kiot đồng loạt nghỉ bán hàng, trả kiot cho xã và về bán hàng tại nhà (mặc dù lúc này xã níu kéo bằng cách không cho thuê mà cho các hộ mượn miễn phí, với mong muốn chợ vẫn đông người bán mua). Hơn 4 năm sau khi đã gần như bị... bỏ hoang, thì năm 2006, chợ Bằng Doãn lại lần nữa được đầu tư tiếp từ nguồn vốn WB cho các cụm xã. 180 triệu đã được rót thêm vào để nâng cấp nền chợ lên 40 cm so với nền cũ và xây thêm 1 dãy nhà 5 gian, lợp mái, diện tích khoảng 100m, 2 gian nhà kho khoảng 20 m2, nhà vệ sinh... Mặc dù đã được cải tạo, nhưng chợ vẫn không có người họp. Vẫn ông Thuỷ - Chủ tịch UBND xã nhớ lại: “Khi thấy thông báo đầu tư lần 2 cho chợ Bằng Doãn từ vốn WB , xã đã có kiến nghị với BQL dự án huyện là xã đang cần một trạm y tế, vì trạm của xã đã quá xuống cấp”.

Thấy đề nghị hợp lý và cấp thiết, BQL huyện đồng ý và cho khảo sát thiết kế. Tuy nhiên, chưa kịp mừng vì thông báo đã có vốn xây dựng, thì xã lại... ngã ngửa khi biết chợ vẫn xây ở Bằng Doãn và trạm y tế sẽ đưa về xã Phú Thứ. UBND xã trực tiếp lên BQL dự án huyện trao đổi và yêu cầu cho xây dựng trạm y tế ở xã, chứ không cần xây chợ, vì xã có chợ rồi và đang... bỏ hoang. Tuy nhiên, BQL dự án huyện trả lời: Do bên tư vấn thiết kế khi vẽ đã... đánh nhầm tên chợ Phú Thứ thành... Bằng Doãn và trạm y tế Bằng Doãn thành... trạm Phú Thứ, do đó, không thay đổi được nữa, nên giữ nguyên! Kết quả, Bằng Doãn cần xây trạm y tế thì lại được đầu tư mở rộng thêm chợ  và ngược lại! Tuy nhiên, dù đã được đầu tư gần nửa tỷ đồng, nhưng hơn 6 năm qua chợ Bằng Doãn vẫn không có bóng người mua bán. Thấy bỏ không các kiot phí, nên các hộ dân đã dùng 1/2 trong số đó để... nuôi gà và nhốt gà, vừa tiện lại an toàn vì tất cả các kiot đều có cửa  sắt!

• Gần nửa tỷ đồng đang bị đắp chiếu!

Sau hơn 6 năm, chợ Bằng Doãn vẫn bị bỏ hoang và người dân cụm xã vẫn ... không có chợ . Theo quan sát của chúng tôi , hầu hết 14 kiot đã bị xuống cấp, trần dột, nền nhà xụt lún, bong tróc nham nhở và đầy phân gà. Một kiot còn được xã trưng dụng để xe tang. Công trình gần 500 triệu đồng vốn của Nhà nước hơn 6 năm đang bị bỏ hoang, xã mất nguồn thu, chợ không hoạt động, công trình 135 không hiệu quả! Mặc dù xã đã tìm mọi cách kéo dân vào chợ, nhưng không được, dùng nền chợ cho thuê với mục đích khác thì không dám, vì sợ sai mục đích sử dụng. Ông Đặng Ngọc Thuỷ - Chủ tịch cho hay: “Huyện cũng biết việc chợ bị bỏ hoang và xã cố gắng vận động nhân dân tập trung buôn bán ở chợ không thu phí gì,  nhưng dân họ không ra...”. Đã có lúc, xã có ý tưởng đập bỏ phần mái các kiot, nâng cao lên và tôn nền cho bằng mặt đường , nhằm thu hút người dân sử dụng các kiot, tuy nhiên “lực bất tòng tâm”, vì xã không có kinh phí. Vấn đề này cũng được UBND, HĐND xã họp lên, họp xuống bàn nhiều lần. Vẫn ông Thuỷ bình thản cho PV biết: “Thôi đành để nguyên vậy, dù biết là lãng phí, nhưng chúng tôi lấy đâu ra kinh phí bây giờ...”  Để khắc phục chúng tôi kiến nghị huyện cần có nguồn cân đối kinh phí cấp hỗ trợ cho xã để nâng cấp, cải tạo chợ cho hiệu quả và phù hợp , để dân có chợ, xã có nguồn thu và công trình đỡ bị  mưa nắng làm hỏng và lãng phí tiền của Nhà nước”. Ông Vũ Thanh Trúc (khu 6)  – một hộ buôn bán đã trúng thầu kiot cách đây hơn 6 năm bức xúc: “Xây cái chợ này hai lần rồi, quá tốn kém mà dân chúng tôi đâu có được nhờ, dân cần chợ nhưng bây giờ chợ lại để nuôi gà. Tôi thấy rằng các cấp cần đầu tư sửa chữa để chợ được họp lại hoặc dùng vào việc khác cho hiệu quả chứ để như hiện nay vừa lãng phí tiền Nhà nước lại vừa xuống cấp công trình”.

Nêu câu hỏi: “Nếu không đặt ở đây, thì đặt ở đâu chợ sẽ có hiệu qua”, vẫn ông Chủ tịch xã Bằng Doãn tiếc rẻ: Giá mà chợ được đặt ở trung tâm UBND xã thì vừa tiện lại vừa đông người buôn bán, nhưng chúng tôi có được tham gia vào quy hoạch tổng thể trung tâm cụm xã đâu!”.

Không đổ lỗi trách nhiệm cho ai về sự lãng phí và tốn kém khi đầu tư xây chợ Bằng Doãn rồi... bỏ hoang như hiện nay, nhưng giá mà các xã thụ hưởng công trình do nhà nước đầu tư được tham gia góp ý và trình bầy nhưng ý kiến của mình về chính những gì mình sẽ được hưởng lợi thì chắc sẽ không có những công trình như chợ Bằng Doãn hiện nay! Mong rằng, cả 5 xã vừa mới được công nhận là xã 135 của huyện Đoan Hùng tới đây sẽ không có những công trình như trên!