Tương Dục Mỹ xây dựng thương hiệu

(PTĐT) Nói đến tương Dục Mỹ- một sản phẩm nông nghiệp 100% của những người nông dân thôn Dục Mỹ xã Cao Xá, huyện Lâm Thao không hẳn nhiều người đã biết. Nhưng với những người đã từng được thưởng thức vị đậm ngọt, béo bùi của tương khi đơn giản chỉ chấm với ngọn rau muống luộc thì không thể nào quên cái dư vị của quê hương còn đọng lại nơi đầu lưỡi.

Khôi phục đặc sản quê hương

 Khác với sản phẩm tương ở các vùng miền khác, tương Dục Mỹ rất nhuyễn và sánh, có màu vàng óng, mùi thơm đặc trưng, ăn có vị đậm ngọt và bùi của đỗ tương, dễ bảo quản. Tương được làm từ loại gạo nếp cái và hạt đậu tương do chính những người nông dân địa phương trồng, chăm sóc.

Mặc dù nghề làm tương ở đây xuất hiện từ rất lâu đời và phải tuân thủ theo một quy trình chế biến khá chặt chẽ, song sản phẩm vẫn mang tính chất tự cấp tự túc chưa được tiêu thụ rộng rãi trên thị trường thậm chí có thời gian gần như bị quên lãng. Mãi đến năm 2001 được sự giúp đỡ của Phòng kinh tế huyện Lâm Thao, Trung tâm khuyến công, chính quyền xã Cao Xá đã chính thức bắt tay vào việc khôi phục và nhân cấy nghề tương truyền thống tại chính nơi nổi tiếng làm tương ngon nhất: Thôn Dục Mỹ. 20 cụ cao niên có nhiều kinh nghiệm làm tương lâu năm nhất được mời làm giảng viên truyền nghề cho con cháu và trở thành hạt nhân của nghề. Hai năm sau khi nghề tương sống lại “nhà nhà làm tương”, sản phẩm tương được nhiều khách hàng biết đến và được tiêu thụ rộng rãi thì đến năm 2004 xã Cao Xá tiếp tục có định hướng xây dựng làng nghề tương truyền thống làng Dục Mỹ.

Năm 2005 đặc sản tương truyền thống đã có mặt tại hội chợ quê trong dịp Giỗ Tổ Hùng Vương và được tiếp thị chào hàng ở một số cơ quan, đơn vị, công ty, nhà máy trong và ngoài tỉnh. Không dừng lại ở đây chính quyền xã cũng như những người dân làm tương còn muốn tạo dựng cho sản phẩm tương làng mình có một thương hiệu, được người tiêu dùng trong cả nước biết đến và trở thành món ăn không thể thiếu trong bữa ăn của người dân Việt.

Người làng tương nói về nghề làm tương

Chúng tôi về làng tương vào những ngày đầu tháng 8 dương lịch, đúng vào mùa làm tương nên gia đình nào cũng bày đầy sân, nào chum, nào vại, nào cong đựng đầy tương, mốc, đỗ. Ông Phạm Văn Thành- Trưởng làng vừa dẫn chúng tôi đi thăm làng vừa cho biết: Cả làng có trên 300 hộ thì cả trên 300 hộ đều làm tương, nhưng chính thức đăng ký tham gia sản xuất chế biến tương thành phẩm và xây dựng làng nghề thì có 120 hộ, các hộ này đã cùng nhau ký vào bản giao ước tuân thủ đúng quy trình sản xuất và chất lượng sản phẩm. Làng cũng đã thành lập tiểu ban chỉ đạo của làng và tiểu ban chỉ đạo lại chia thành 3 tổ: Tổ tuyên truyền quảng bá sản phẩm, tổ kiểm tra chất lượng sản phẩm, tổ tổ chức sản xuất, các tổ này đều có sự tham gia của đại diện các ban, ngành, đoàn thể khu dân cư.

Ngay sau khi xây dựng kế hoạch hoạt động năm 2006 làng đã phát động chiến dịch làm mốc và làm tương, tập trung mạnh vào tháng 6, 7, 8 âm lịch do những tháng này là thời điểm ủ mốc thuận lợi nhất trong năm. Mốc được làm từ gạo nếp cái hoa vàng đồ chín- thứ nguyên liệu chính của làm tương. Khi đã có mốc rồi thì có thể ngả tương quanh năm song mốc tương phải đảm bảo được ủ đúng kỹ thuật lên men có màu vàng hoa cải mới đạt yêu cầu. Cũng theo ông Thành thì người dân trong làng đang rất cố gắng đẩy mạnh sản xuất tương, phấn đấu thực hiện mục tiêu xây dựng làng nghề và đạt các tiêu chí quy định về làng nghề để từ đó có điều kiện thuận lợi hơn trong việc xây dựng thương hiệu, quảng bá sản phẩm.

Tại gia đình cụ Nguyễn Văn Kiếm chúng tôi gặp người con gái của cụ là chị Nguyễn Thị Tâm đang tất bật bên những chum những vại- chị là lao động chính của nghề làm tương trong nhà. Cụ Kiếm vừa chỉ tay về phía con gái vừa khoe với chúng tôi “nó là đứa duy nhất trong 5 đứa con tôi được cụ nội truyền nghề cho đấy, tương nó làm để cả năm nay ăn vẫn ngon”. Rồi cụ Kiếm kể nghề làm tương có từ lâu lắm, khi còn nhỏ cụ đã thấy ông bà cha mẹ làm, trong nhà lúc nào cũng có chum tương, nhưng những năm trước làm chủ yếu để ăn, 3 năm trở lại đây mới làm để bán. Cụ Kiếm giải thích sở dĩ cũng gạo cũng đỗ song tương Dục Mỹ ngon, có hương vị đặc trưng riêng là bởi tương được làm theo một quy trình đặc biệt, nước làm tương được lấy từ nước giếng khơi- thứ nước của thiên nhiên ban tặng: Trong và ngọt mát, không đóng cặn, rất phù hợp với làm tương. Đồ dùng làm tương mặc dù rất đơn giản chỉ là những nong nia, chum vại sành nhưng đòi hỏi người làm phải thật sạch sẽ, tỉ mỉ nếu không tương sẽ hỏng ngay.

Nghề làm tương tuy chưa giàu, song góp phần đáng kể vào việc giải quyết việc làm tại chỗ trong những ngày nông nhàn của người dân và nó cũng mang lại nguồn thu nhập đáng kể cho họ ngoài cây lúa. Năm 2005 gia đình cụ Kiếm làm 4 tạ gạo tương ước khoảng 1 ngàn lít bán hết veo, trừ chi phí cũng cho thu nhập khoảng 4 triệu đồng. Vụ tương năm nay con gái cụ đang đầu tư ngả 5 tạ gạo tương ước khoảng hơn 1.200 lít nhằm góp phần thực hiện vào mục tiêu phấn đấu của làng đạt 4 vạn lít/năm.

Xây dựng một thương hiệu cho sản phẩm tương truyền thống

Trao đổi với chúng tôi, ông Cao Ngọc Hán- Chủ tịch UBND xã Cao Xá cho biết quyết tâm của chính quyền xã cũng như nhân dân địa phương trong việc xây dựng thương hiệu cho sản phẩm tương truyền thống: “Chúng tôi đã tiến hành làm đề án xây dựng làng nghề truyền thống chế biến tương, hiện đề án đang được gửi đi các cấp có thẩm quyền phê duyệt. Về phía địa phương, chúng tôi đẩy mạnh công tác tuyên truyền quảng bá sản phẩm, khuyến khích các hộ dân đẩy mạnh sản xuất thông qua các cơ chế chính sách như tạo mọi điều kiện thuận lợi để các hộ dân vay vốn sản xuất.

Bước đầu chúng tôi đã phối hợp với Ngân hàng chính sách xã hội cho vay vốn các hộ nghèo với lãi xuất ưu đãi 0,65%/ tháng, tiến tới trong 2 quý cuối năm sẽ tiến hành rải ngân cho các hộ làm tương khoảng 300- 400 triệu đồng từ nguồn vốn vay hỗ trợ việc làm”. Theo chúng tôi tìm hiểu thì  hiện nay việc làm nghề ở Dục Mỹ đã cơ bản đạt được một số tiêu chí theo quy định tạm thời về tiêu chuẩn xét và công nhận làng nghề của UBND tỉnh như về giá trị sản xuất, thu nhập, lao động làm nghề. Cụ thể năm 2004 làng Dục Mỹ sản xuất đạt 800.000 lít tương, thu hút 400 lao động làm nghề chiếm 72,7% lao động của làng, giá trị thu nhập từ ngành nghề TTCN (trong đó chủ yếu là nghề làm tương) chiếm 65,9%.

Năm 2005 sản xuất đạt 1 vạn lít, thu hút 420 lao động chiếm 73% lao động của làng, giá trị thu nhập từ ngành nghề chiếm 68,2% giá trị thu nhập của làng. Trong giai đoạn 2006- 2010 làng đang phấn đấu sản xuất  từ 4- 5 vạn lít tương/ năm trở lên đồng thời phát triển mở rộng quy mô sản xuất, thu hút thêm nhiều hộ trong làng cùng tham gia sản xuất tương thành phẩm. Và đặc biệt sau khi chính thức được công nhận làng nghề thì chính quyền xã Cao Xá sẽ cùng với đại diện của làng tiến hành các thủ tục đăng ký chất lượng thương hiệu nhãn mác cho sản phẩm tương truyền thống. Dự kiến thương hiệu nhãn mác sẽ có lô gô riêng mang dấu hiệu tượng trưng giới thiệu đặc sản địa phương.

Tuy nhiên trên con đường xây dựng làng nghề và thương hiệu cho sản phẩm tương truyền thống quê hương cũng còn không ít khó khăn, trăn trở ở ngay chính những tác động chủ quan và khách quan mang lại, ở ngay chính khát vọng làm giàu cho bản thân và cho quê hương của mỗi con người làng tương và ở chính đầu óc tổ chức sản xuất ở những cá nhân có khát vọng làm trỗi dậy sức sống ở làng nghề. Còn hiệu quả xã hội của nghề làm tương thì đã quá rõ ràng: Giải quyết việc làm tăng thu nhập cho chính người dân, góp phần tích cực vào việc xóa đói nghèo, giảm các tệ nạn xã hội, tạo bước chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tăng thu nhập từ ngành nghề TTCN.