Vân Du
Người dân điêu đứng vì ... Xoài

PTO- Có thời điểm cây Xoài thực sự là cây xoá đói giảm nghèo của gần 1.000 hộ dân xã Vân Du, huyện Đoan Hùng. Chỉ trong một vài năm, cây Xoài được người dân trồng ồ ạt. Toàn bộ diện tích đất trắng đồi núi trọc được phủ kín một màu xanh của cây Xoài. Thế nhưng số phận của cây Xoài lại chẳng tồn tại được lâu. Sau vài năm người dân lại thi nhau chặt bỏ cây Xoài mà nguyên nhân chính là sản phẩm không có nơi tiêu thụ. Vậy là sau cây Hồng Xiêm, Quýt, Vải được trồng trên đất Vân Du thì nay  lại đến lượt cây Xoài làm  người dân thêm một lần điêu đứng.

• Trồng ồ ạt

Xoài Vân Du chỉ còn lại gốc.

Xoài Vân Du có tiếng là ngon, ngọt và mang lại hiệu quả kinh tế cao. Nguồn gốc của cây Xoài được trồng trên đất Vân Du là vào khoảng những năm 1985 một vị lãnh đạo UBND xã mang về trồng thử. Sau vài năm chăm bón, cây Xoài đã đơm hoa kết trái, sản lượng lớn, khi ăn thấy vị rất ngọt, thơm. Theo phân tích của nhiều người dân thì giống Xoài này rất hợp với thổ nhưỡng ở Vân Du. Nó được ví như cây Bưởi Chí Đám, Bằng Luân, quýt Đông Khê, người dân cũng tin tưởng vào sự phát triển của cây Xoài. Từ những vụ quả đầu tiên, người dân mua lại để làm giống. Có khi một hột Xoài được ươm và chia tách thành nhiều cây giống. Không những người dân trong xã trồng Xoài mà nhiều người dân ở các địa phương khác trong huyện và các tỉnh giáp ranh như Tuyên Quang, Hà Giang, Yên Bái cũng về Vân Du mua cây giống. Chính vì vậy mà chỉ sau 2 năm, diện tích trồng Xoài ở Vân Du ngày càng lớn, người người, nhà nhà đua nhau trồng Xoài, nhà nào nhiều thì có một, hai trăm gốc, nhà ít cũng có vài chục gốc.

Theo số liệu thống kê, đến năm 1995 toàn xã Vân Du có khoảng 99% các hộ trồng Xoài, đây là điều đáng mừng vì từ nay Vân Du đã có cây xoá đói giảm nghèo. Thấy thế mạnh của cây Xoài, UBND xã ra hẳn một Nghị quyết về phát triển cây Xoài và xác định đây là cây mũi nhọn thực sự của xã. Còn người dân cũng hoàn toàn tin tưởng vào sự phát triển của cây Xoài và mong muốn cây Xoài sẽ không cùng chung số phận như  cây Hồng Xiêm, cây Quýt, cây Vải đã được trồng và bị chặt ở Vân Du. Cứ theo đà phát triển, cây Xoài trên đất Vân Du ngày càng lớn và bước đầu đã cho thu hoạch. Từ năm 1995 đến năm 2000, giá Xoài đợt cao điểm 10.000 đến 15.000 đồng/kg, còn trung bình từ 7000 đến 10.000 đồng/ kg, nhiều hộ thu hoạch hàng chục tấn Xoài/ vụ, cho thu nhập hàng chục triệu đồng. Ông Nguyễn Đức Chính ở khu 12 cho biết: “Trồng cây chỉ mong đến ngày hái quả, những năm trước Xoài Vân Du còn có giá, vào mùa thu hoạch cả xã đông vui như hội, ô tô, xe máy vào mua Xoài cứ nườm nượp cả ngày lẫn đêm. Sau vụ Xoài nhiều hộ đã có của ăn, của để, mua sắm thêm nhiều vật dụng trong gia đình. Như nhà tôi có gần 200 gốc Xoài, sau vụ thu hoạch cũng được hơn chục triệu đồng. Xoài Vân Du được lái buôn đem bán khắp nơi, đâu đâu cũng thấy Xoài Vân Du, còn bây giờ thì....”.

Ông Nguyễn Văn Tám trưởng  khu 9 cho biết: Toàn khu 9 có 74 hộ thì cả

Ông Hà Hồng Quảng - Trưởng phòng kinh tế huyện cho biết: Vân Du là một xã nghèo nhiều dự án, cây trồng đã được đưa về đây nhưng hiệu quả không cao. Về tình trạng chặt bỏ cây Xoài ở Vân Du huyện cũng đã biết nhưng vẫn chưa có biện pháp gì khắc phục tình trạng trên. Trong thời gian tới huyện sẽ cùng xã Vân Du tìm hiểu và rất có thể sẽ có phương án thay thế cây Xoài. Tuy nhiên để làm được điều này không phải chuyện một sớm, một chiều. Hiện tại nhiều người dân đang chuyển sang trồng một số loại cây thay thế cho hiệu quả năng suất cao hơn. Đây cũng là việc làm đúng của người dân, chúng tôi hoàn toàn ủng hộ việc này. Hy vọng trong thời gian tới người dân Vân Du không phải điêu đứng vì cây Vải, Hồng Xiêm, cây Quýt và cây Xoài nữa.

74 hộ trồng Xoài, nhà nào ít cũng có vài chục cây. Nhờ cây Xoài mà tỷ lệ đất hoang hoá hầu như được phủ kín. Có nhà trồng vài trăm cây. Đến vụ thu hoạch cả thôn nhà nào cũng vui vì được mùa. Chỉ vài năm trở lại đây, giá Xoài thấp, người dân mới chặt bỏ một ít để trồng các loại cây khác. Đặc biệt là từ năm 2005 trở lại đây thì giá Xoài rớt xuống thảm hại, đến vụ thu hoạch nhà nào cũng buồn, bán thì không ai mua, cho thì chẳng ai lấy, thu hoạch cũng chẳng buồn thu hoạch. Sáng sớm ra vườn nhìn Xoài chín rụng đầy gốc mà ruột đau như cắt. Thế là người dân lại đua nhau chặt, có nhà chỉ một vài ngày đã chặt hàng trăm cây Xoài, thân cây đổ ngổn ngang, gỗ của cây Xoài lại không có giá trị kinh tế, chỉ để phơi khô làm củi. Người dân Vân Du lại thêm một lần điêu đứng, bây giờ họ không biết trồng cây gì thay thế và chỉ sau vài tháng cây Xoài bây giờ chỉ còn đếm trên đầu ngón tay.

• Chặt hàng loạt

Về Vân Du vào những ngày này thật ảm đạm, thân cây Xoài vứt ngổn ngang, đến đâu cũng thấy tiếng máy cưa chặt Xoài. Nhiều nhà không có chỗ để mang cả ra cổng xếp thành đống chờ thân cây khô mang vào làm củi. Bao nhiêu mồ hôi, công sức của người dân bây giờ đổ xuống sông, xuống biển hết. Nguyên nhân dẫn đến tình trạng chặt cây xoài đồng loạt ở Vân Du là do Xoài rớt giá. Trước đây 1 kg xoài có giá 7- 8 nghìn đồng, giờ thì 3 kg Xoài chỉ bán được 1000 đồng. Nhiều hộ chẳng buồn hái Xoài chín, cứ để cho rụng vàng cả gốc, mà có hái thì cũng chẳng có ai mua. Hái cả buổi chiều cũng chỉ bán được 10.000 đồng. Có nhà hái Xoài chín để ở đầu nhà, ai đi qua thích ăn thì tự vào lấy.

Người dân chặt Xoài... để làm củi.

Từ thực trạng trên, người dân đua nhau chặt Xoài. Có nhà chặt hết không để lại một cây nào. Nhà nào vườn rộng thì để một vài cây phục vụ gia đình, họ hàng. Những năm trước thấy tình trạng quả Xoài ngày càng rớt giá, nhiều gia đình đã chặt bớt một vài cây để trồng cây nguyên liệu giấy, nhưng năm nay các gia đình đều chặt hết. Gia đình ông Nguyễn Minh Chính trước đây được xếp vào hộ trồng nhiều Xoài nhất trong xã, nhà ông có hơn 200 gốc Xoài, những lức được mùa cũng thu hoạch được hơn 10 tấn. Từ khi cây Xoài không còn là cây xoá đói giảm nghèo, ông liền thuê máy cưa về cưa hết. Nhìn thân cây Xoài nằm ngổn ngang ngoài vườn, ông nghĩ chắc phải vài năm nữa gia đình ông mới đun hết chỗ củi này.

Cùng chung cảnh ngộ với nhiều bà con trong xã, chị Nguyễn Thị Tuyết, ở khu 9 cho biết: Hiện nay tình trạng chặt cây Xoài ở Vân Du đã lên đến đỉnh điểm. Gia đình nhà tôi có gần 200 gốc nhưng giờ có còn cây nào đâu. Biết chặt đi là rất tiếc nhưng để cũng chẳng làm gì, 7-8 sào đất vườn để trồng Xoài nay được thay thế bằng cây khác. Trước đây xã cũng hướng dẫn nhân dân trồng nhiều loại cây ăn quả nhưng cũng chỉ được một vài vụ sau đó lại chặt hết. Bây giờ đến lượt cây Xoài. Như nhà tôi còn nhanh tay chặt trước để trồng cây keo bán nguyên liệu giấy chứ nhiều nhà tiếc chẳng dám chặt thì chỉ để làm củi. Người dân ỏ Vân Du đã nghèo nay lại càng nghèo hơn, chẳng biết trồng cây gì cả. Khi trồng Xoài thì xã ra hẳn Nghị quyết, nhưng khi người dân chặt bỏ Xoài thì có thấy anh cán bộ xã nào đến phân tích ngăn cấm đâu. Vẫn biết cây trồng không có hiệu quả thì chặt bỏ nhưng tiếc lắm, bao nhiêu công sức chăm bón vun trồng, giờ chỉ hai ngày là chặt hết”.

Bây giở cây Xoài trên đất Vân Du chỉ còn một số lượng rất nhỏ, người dân vẫn tiếp tục chặt bỏ, một số người dân chuyển sang trồng cây Bưởi dự án, một số chuyển sang trồng cây nguyên liệu giấy, còn một số hộ đang ngẩn ngơ không biết trồng cây gì! Đây cũng là nỗi niềm của lãnh đạo xã Vân Du cũng như đại đa số của người dân trên địa bàn xã.