Vùng bãi Sông Lô trước mùa mưa bão

- Cô tôi lấy chồng ở vùng đất bãi Sông Lô (xã Sông Lô Việt Trì), trước kia khi các em còn nhỏ, cứ vào mùa mưa cô lại đưa các em về nhà tôi gửi, cô bảo: Nước ngập đến lưng nhà, mọi vật dụng trong nhà đều phải di chuyển lên cao nên để trẻ nhỏ lại nguy hiểm lắm. Rồi cô kể: Ngày cô mới lấy chồng về ở vùng đất bãi, ngủ qua một đêm, sáng dậy thò đầu ra khỏi màn thấy nước ngập khắp nhà. Có năm nước to, người dân ở vùng đất bãi phải di chuyển mọi đồ dùng trong nhà, trâu bò lên cầu Việt Trì cũ lập thành một xóm mới ở đó đợi bao giờ nước rút mới về.

Chỉ cần một cơn mưa rào những hộ dân sống ở chân đê đã phải dùng thuyền để đi lại.

Sống ở vùng đất bãi nên nhà nào cũng có gác xép sát mái nhà và có 2 chiếc thuyền, một to một bé làm phương tiện đi lại trong mùa mưa bão. Khi nước rút, môi trường vùng bãi thật sự ô nhiễm, trong nhà ngoài đường lụt lội bẩn thỉu, mùi bùn, xác động vật chết bốc lên, nước sinh hoạt không có bởi nước giếng đục ngầu như nước sông phải đổ phèn chua xuống đánh cho nước trong mới có nước dùng. Sống chung với nước lũ mãi thành quen nên mỗi năm, khi gặt hái xong vụ chiêm xuân, người dân lại tích luỹ lương thực, chất đốt dần lên cao đề phòng nước vào, hoặc những nhà nào có điều kiện xây nhà mới, bao giờ phần nền nhà cũng được tôn cao chạy nước. Những nhà có xe máy, mùa nước lại phải gửi xe trong đê bơi thuyền về nhà. Cô tôi sống bạc đầu với việc chạy nước nay hoan hỉ hẳn lên bởi vùng đất bãi Sông Lô đã có tuyến đê bao vắt ngang ngăn nước cho 398 hộ dân ở 3 khu 4, 5, 6 của xã Sông Lô.

Đưa tôi đi tìm hiểu thực tế cuộc sống của người dân vùng đất bãi Sông Lô, ông Lý cán bộ xã tâm sự: Trước kia, gia đình ông cũng sống ở vùng đất này nhưng do năm nào cũng phải chạy nước nên gia đình ông đã sơ tán vào trong đê ở. Ông kể năm 1996, lũ ống tràn về nhanh sóng đánh cột nước dựng cao hơn 1mét đổ sập trôi hết nhà cửa, trâu bò. Năm đấy, nhiều nhà mất trắng gia sản, nhiều nhà phải sống trên mảng, có nhà phải dỡ mái ở trên nóc nhà giữa trời mưa bởi nước ngập mênh mông.

Mấy năm gần đây nước nhỏ, những nhà sống giữa bãi nước chỉ ngập đến sân hoặc mấp mé mép nhà nhưng những nhà sống sát sông nước vẫn ngập vào nhà phải bơi thuyền hoặc sống trên mảng. Vào mùa mưa bão, cuộc sống của người dân đất bãi khó khăn lắm bởi sống trên nước và muốn ra ngoài phải đi bằng thuyền. Giờ đây cuộc sống của người dân đã có điều kiện nên khi xây nhà phần móng bao giờ cũng phải tôn cao rất tốn kém. Năm ngoái chuẩn bị gặt lúa thì nước về mất sạch. Người dân vùng bãi mỗi năm vẫn trồng hai vụ lúa nhưng vụ chiêm là vụ chính còn vụ mùa chỉ là phụ bởi bao giờ cũng phải đợi nước rút mới cấy sau mặt phục nên năng suất thấp năm nào cao cũng chỉ đạt tạ hai một sào còn thường 70-80kg, bù lại mỗi năm nước lũ lại bồi đắp thêm phù sa cho người dân vùng đất bãi nên lại thu về hai vụ ngô năng suất.

Anh Đỗ Anh Tuấn, trưởng khu 6 kể: Khoảng 3 năm nay nước nhỏ nên nhà tôi chỉ ngập sân thôi còn những năm trước nước ngập đến ngang người nên mọi vật dụng trong nhà phải sơ tán lên gác. Mùa nước sợ nhất người già và trẻ nhỏ nên vào mùa mưa bão nhà tôi lại đưa các cháu đi gửi ở trong đê. Sống ở vùng bãi nên cây rơm cũng được tôn cao hơn các cây rơm của người dân trong đê rất nhiều, rồi lương thực chất đốt cũng được cất trên gác xép. Các con vật nuôi trong nhà mùa nước cũng được nhốt  lên cao. Có hôm đang ngủ trên gác nghe tiếng rơi bõng lại phải lọ mọ soi đèn pin xuống vớt con chó hoặc con gà. Sau khi nước rút mới thực sự vất vả bởi phải cọ rửa nhà, đường. Trước kia chưa có đường bê tông, nước rút một tuần rồi mà đường vẫn lầy lội, hiện giờ đường không lo nhưng nước sinh hoạt vẫn là nỗi lo lớn bởi nơi đây chưa có nước máy mà nước giếng thì ô nhiễm bởi nước lũ tràn vào.

Năm nay có đê bao bao quanh làng người dân vui lắm bởi họ sắp thoát khỏi cảnh phải chèo thuyền, sống sát mái nhà...Ông Nguyễn Văn Võ, 70 tuổi khu 6 nhà sát chân đê bao hồ hởi nói: Tôi sống cả đời ở đây, giờ thấy có con đê này tôi mừng lắm vì chỗ này vào mùa mưa bão nước chảy như thác, có năm nước to, tôi phải ngồi thuyền dỡ mái nhà mới có chỗ ra, con đê này sẽ giúp người dân vùng bãi sông Lô đổi đời nhưng hiện tại chúng tôi vẫn phải sống chung với ô nhiễm bởi xe ô tô chở vật liệu chạy qua bụi kinh khủng, nhà tôi đóng cửa suốt ngày mà trong nhà lúc nào cũng có một lớp bụi đỏ, ngày nắng bụi vậy còn ngày mưa nước ngập không có chỗ thoát chảy tràn vào trong nhà phải bơi thuyền mới ra được.

Anh Đỗ Anh Tuấn cho biết thêm tuyến đê bao này về lâu dài sẽ giúp người dân không còn cảnh phải sống chung với nước nữa nhưng hiện tại tuyến đê này ngăn không cho nước chảy ra nên mỗi khi có cơn mưa to là những hộ dân sống sát chân đê lại bị ngập cục bộ phải dùng thuyền mới ra khỏi nhà được. Tuy người dân rất phấn khởi vì có tuyến đê mới nhưng họ cũng đang lo ngại bởi mùa mưa bão năm nay sắp tới gần, con đê đứng sừng sững chặn dòng nước chảy ra rồi không biết những hộ dân sống sát chân đê năm nay sẽ bị nước ngập đến đâu.