Xứ "nước khoáng"... thiếu nước sạch

- La Phù (huyện Thanh Thủy) vốn là mảnh đất du lịch nổi tiếng khắp trong và ngoài tỉnh với mỏ nước khoáng sunphát nóng dọc theo sông Đà có diện tích trên 1km2, trữ lượng gần 20 triệu m3. Với những đặc điểm đặc trưng của nguồn nước, Khu du lịch nước khoáng nóng Thanh Thủy không chỉ là một địa điểm lý thú để nghỉ ngơi, an dưỡng mà còn có công dụng chữa bệnh rất hữu hiệu. Nhưng có lẽ do nguồn nước có nhiều chất khoáng nên vấn đề nước sạch sử dụng trong sinh hoạt hàng ngày của người dân lại gặp nhiều khó khăn, thiếu thốn.

Công trình cung cấp nước sạch nông thôn tại xã La Phù đã ngừng hoạt động từ năm 2006.

Năm 2000, được hưởng lợi từ chương trình nước sạch nông thôn, xã La Phù đã có nhà máy nước 1 và 2 đặt tại khu 4 và khu phố, cung cấp nước sạch cho bà con nhân dân ở 9 khu hành chính trong toàn xã. Nhưng sau khi được hoàn thành, công trình chỉ được sử dụng trong vẻn vẹn 6 năm.

Theo ông Phạm Đức Nhi - Chủ tịch xã La Phù thì nguyên nhân chủ yếu là do nguồn nước bị nhiễm khoáng quá nặng, “ăn kim loại như tiễn”, gây tắc, gẫy đường ống. Nước sau khi khoan đã qua xử lý nhưng vẫn không đảm bảo yêu cầu cung cấp cho nhân dân. Năm 2006, mũi khoan của trạm khoan số 2 bị ăn mòn, rơi xuống giếng khoan khiến việc cung cấp nước bị ngưng trệ. UBND xã La Phù đã trích ngân sách 14 triệu đồng để mua mũi khoan mới nhưng chỉ được một thời gian, mũi khoan mới mua cũng không hoạt động được nữa.

Và từ năm 2006, nhiều hộ dân ở La Phù lao đao vì thiếu nước sinh hoạt, chiếm khoảng 30% số dân toàn xã, tập trung chủ yếu ở khu phố.

Một trong những gia đình gặp nhiều chuyện “dở khóc dở cười” vì thiếu nước ở La Phù đó là nhà chị Nguyễn Thị Minh. Gia đình chị làm kinh doanh nên có điều kiện đầu tư xây dựng và lắp đặt hệ thống nước. Trước khi có nước máy, chị đã thuê thợ về khoan giếng hết hơn 11 triệu đồng. Sau đó, chị lại mua những vật dụng hiện đại để chứa nước cũng như phòng tránh việc thiết bị bị ăn mòn nhưng vẫn không có nước sạch sử dụng.

Đến nay, khi nhà máy nước đã ngưng hoạt động, nguồn nước sử dụng của gia đình lại rơi vào tình trạng ô nhiễm nặng nề. Chị Minh kể lại: Xả nước xuống mà màu nước cứ vàng như gạch cua. Van nước, ốc vặn hay van xả, bất cứ chỗ nào có kim loại mà tiếp xúc thường xuyên với nước đều có thể bị rỉ sét, đứt gẫy và không sử dụng được. Mỗi lần cọ bể lại vốc được hàng vốc cặn vôi lắng ở đáy bể. Nhiều nhà không cọ bể thường xuyên, cặn vôi lắng gây rỉ, tắc đường ống, phải thuê thợ đến thông mới có thể sử dụng tiếp được. Còn mùa đông, cả nhà thường xuyên rủ nhau xuống tắm ở Khu du lịch nước khoáng nóng, mỗi lượt là 10.000đ/ 1 người. Như vậy vừa khỏe người, đẹp da lại không lo về nước.

 Đó là đối với những gia đình có điều kiện, còn nhà bà Nguyễn Thị Hải - cũng ở khu phố thì việc để có nước sạch sử dụng lại là vấn đề rất nan giải. Gia đình bà có ba người con, người con gái đã xây dựng gia đình, hai người con trai đều đang đi học xa nhà. Hiện ở nhà chỉ còn hai ông bà. Mang tiếng ít người nhưng đều đều, ngày nào ông bà cũng có một vài chuyến chạy xe vào xóm Đồi xin nước về dùng. Ông Tuất - chồng bà, tuy đã được về nghỉ ngơi, an dưỡng nhưng mỗi khi đi chơi đâu quanh xã ông cũng nhớ cài thêm cái can ở giá đèo hàng, tiện nhà ai có nước sạch thì xin luôn. Ngày nắng không sao, nhưng những khi trời mưa hay trái gió trở trời thấy trong người mệt mỏi không đi lai được nước, hai vợ chồng lại lo ngay ngáy và ngóng xem người bán nước có đi qua hay không. Mặc dù nếu mua nước tại nhà, giá 1 can nước có thể lên tới  2.000đ nhưng sử dụng nước giếng thì không thể uống hay nấu ăn được vì nước bị nhiễm vôi quá nặng; nước có màu vàng trắng và mùi tanh thum thủm.

Bà Hải tâm sự: Nhìn nước như vậy có giặt quần áo cũng thấy xót ruột chứ đừng nói dùng để rửa rau, vo gạo, nấu cơm. Nguồn nước ô nhiễm ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe của người dân đặc biệt là phụ nữ. Là cán bộ dân số của khu phố, trong những lần tổ chức khám định kỳ, tôi và các đồng nghiệp đã phát hiện ra có tới 80% phụ nữ ở khu phố mắc bệnh phụ khoa mà nguyên nhân chủ yếu là do sử dụng nước ô nhiễm.

Câu chuyện về nỗi khổ của những người dân La Phù vì thiếu nước sinh hoạt dường như vẫn chưa dừng lại ở đó. Ở khu phố còn có cụ Phạm Thị Nghĩa - 81 tuổi, không con cái, người thân chỉ còn 1 cô em gái nay đã chuyển về Hòa Bình sinh sống. Một mình cụ sống trong căn nhà cấp bốn bé tí tẹo, tù mù với 1 cái cửa duy nhất cũng là cửa ra vào. Bản thân cụ lại mắc bệnh thấp khớp từ năm 71 tuổi, đến nay việc đi lại đã trở nên rất khó khăn.

Hàng tháng cụ Nghĩa chỉ biết trông vào 120 nghìn tiền trợ cấp của Nhà nước dành cho những người cô đơn, ngoài ra không có khoản thu gì thêm. Thế nhưng vì thiếu nước, mỗi tháng cụ vẫn phải bỏ ra 30 nghìn mua 21 can nước để ăn uống, tắm giặt… Với tay múc những giọt nước cuối cùng ở cái xô chứa 80l đã sạm màu vì khói bếp, mắt cụ rơm rớm: Hàng xóm cũng có nhà có nước sạch, đôi khi muốn sang đó giặt nhờ để tiết kiệm nhưng chân đau, không tài nào đi được. Ở đây bà con lối xóm thương tôi già yếu, thỉnh thoảng lại có người xách cho mấy xô nước đổ vào thùng chứa để dùng dần nhưng làm sao mình phiền người ta mãi được.

Đến khu 3, khu 4 - khu du lịch nước khoáng nóng, tưởng vấn đề sử dụng nước sẽ khả quan hơn nhưng ông Phạm Duy Lương - Bí thư chi bộ, trưởng khu 4 xã La Phù cho biết: Cả khu có 2/3 số hộ đều có nước giếng khoan, 1/2 số hộ có nước nóng, còn lại thì sử dụng nước giếng khơi. Ở đây, nếu đầu tư khoan giếng thì chỉ khoảng 10m đã có nước nóng - là loại nước khoáng có  nhiều hàm chất vi lượng như: Natri, Canxi, Magie đặc biệt có hàm chất Radon - một loại nước radon quý hiếm rất thích hợp cho việc tắm ngâm, phục hồi sức khoẻ và chữa bệnh.

Tuy nhiên chính vì vậy mỗi hộ gia đình ở đây phải xây dựng một hệ thống bể chứa nước quy mô và có mục đích sử dụng rõ ràng. Nước nóng được bơm lên bể để lạnh - phục vụ khách tắm pha đồng thời để sử dụng trong việc tắm giặt, sinh hoạt của gia đình. Bên cạnh đó mỗi hộ cũng thường xây thêm một bể lớn chứa nước mưa để nấu ăn và đun nước uống. Nếu mùa đông, trời ít mưa, thì gọi xe chở nước sạch - mỗi téc 1000l dùng trong khoảng 1 - 2 tháng tùy từng gia đình. Còn những gia đình sử dụng nước giếng khơi vẫn phải mua thêm nước sạch vì nước giếng thường bị nhiễm vôi khá nặng.

Trước tình trạng thiếu nước sinh hoạt của bà con, UBND xã đã có kiến nghị gửi UBND huyện và tỉnh. Và giữa năm 2008, dự án xây dựng hệ thống nước sạch phục vụ sinh hoạt và phục vụ phát triển công nghiệp khu vực phía Bắc huyện Thanh Thủy đã được triển khai và đang gấp rút hoàn thành. Nhưng từ giờ đến lúc công trình được đưa vào sử dụng, cụ Nghĩa, bà Hải, chị Minh và nhiều người dân La Phù khác… vẫn mong hè này trời đổ nhiều mưa để không phải lo thiếu nước dùng.