Chính sách tín dụng học sinh, sinh viên:
Để cho vay hiệu quả và bền vững 

PTO- Thực hiện chính sách của Nhà nước, năm học 2007 - 2008, Ngân hàng chính sách các cấp của Phú Thọ đã giải ngân được trên 120 tỷ đồng giúp hơn 10.000 hộ nghèo, khó khăn trong tỉnh có đủ kinh phí trang trải việc học tập cho con em mình. Đây là chính sách lớn, rất hợp lòng dân. Tuy nhiên để quản lý, sử dụng có hiệu quả và bền vững nguồn vốn trên vẫn còn rất nhiều khó khăn cần tháo gỡ…

Được vay tiền, SV nghèo sẽ bớt khó khăn trong thời gian học đại học. Ảnh: Lý Thành Tâm

Trao đổi với chúng tôi về vấn đề này, ông Nguyễn Hồng Thao, Giám đốc Chi nhánh NHCS-XH tỉnh cho biết: Hiện nay nhu cầu vay vốn của đối tượng học sinh, sinh viên nghèo ở Phú Thọ còn rất nhiều. Ban đầu, toàn tỉnh chỉ xây dựng kế hoạch cho khoảng 4.000 người vay, với số tiền khoảng 30 tỷ đồng. Nhưng ngay trong học kỳ I vừa qua đã có tới 13.000 người vay với tổng số tiền trên 70 tỷ đồng. Vào học kỳ 2, số tiền vay đã lên tới 120 tỷ đồng và sẽ tăng dần qua các năm. Vì thế vốn vẫn là nỗi lo lâu dài. Trung bình, học sinh - sinh viên vay vốn sau 4 - 5 năm mới bắt đầu phải trả nợ. Vì vậy, khối lượng sẽ tăng dần qua các năm, thời gian trả nợ kéo dài... khiến cho nguồn ngân sách cấp bù sẽ tăng lên. Do đó phải tạo lập được quỹ cho vay cả quá trình (chu trình 5 năm), tránh tình trạng thiếu vốn hoặc vốn về chậm gây thắc mắc trong người dân như thời gian vừa qua.

Bên cạnh khó khăn về nguồn vốn, ông Thao cũng cho biết: “Về lâu dài, quan trọng nhất là quản lý, sử dụng tốt vốn vay của sinh viên. Bên cạnh đó, những nỗi lo về kiểm tra và giám sát vốn vay chưa được thực hiện chặt chẽ, xác định đối tượng thụ hưởng chính sách chưa chuẩn xác cũng có thể gây khó khăn về cho vay và thực hiện thu hồi nợ. Do đó các cấp ủy đảng, chính quyền phải thực sự vào cuộc, sàng lọc nghiêm túc để cung ứng đúng đối tượng, giúp ngân hàng thực hiện đúng chính sách. Qua kiểm tra thực tế cho thấy Chính sách này nhanh chóng đi vào cuộc sống, tạo điều kiên cho hàng nghìn HSSV có đủ kinh phí để trang trải việc học tập, sinh hoạt; giúp nhiều hộ gia đình có điều kiện cho con em mình đi học tiếp lên đại học, cao đẳng mà không phải bỏ học giữa chừng, nhất là đối với các gia đình ở các vùng nông thôn, miền núi có 2-3 con đi học. Xong trong quá trình thực hiện đã để xảy ra nhiều sai sót như cho vay không đúng đối tượng nhất là các hộ không thực sự khó khăn, học sinh là cán bộ đi học vẫn được vay vốn, nhiều hộ đã làm đủ thủ tục, đúng đối tượng nhưng vẫn chưa được vay… Thực hiện đúng chỉ đạo của Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Bộ Giáo dục - Đào tạo Nguyễn Thiện Nhân là không để bất cứ học sinh - sinh viên nghèo hay gia cảnh khó khăn phải bỏ học vì không có tiền đóng học phí; vốn vay phải sử dụng đúng mục đích và qui định trách nhiệm của các bộ, ngành, các cấp chính quyền, nhất là chính quyền cấp xã khi xác nhận các hộ gia đình vay vốn chúng tôi đã tiến hành làm việc với các địa phương, yêu cầu NHCS huyện Yên Lập và Thanh Sơn ngừng giải ngân và thu hồi nợ trước hạn đối với hơn chục đối tượng vay là cán bộ xã đi học đại học tại chức; có văn bản đề nghị UBND các xã, thị trấn chỉ đạo tổ chức hội làm uỷ thác và Tổ tiết kiệm & vay vốn làm tốt từ khâu đầu là bình xét các hộ được vay vốn trong đó thực hiện nguyên tắc không kết nạp vào Tổ tiết kiệm & vay vốn, không xác nhận vào danh sách những hộ là cán bộ công nhân viên Nhà nước, các học sinh là cán bộ công nhân viên làm việc ở các ban, ngành từ cấp xã trở lên (kể cả lao động hợp đồng) khi học tại chức, hoặc các hộ không thực sự khó khăn… Tiếp đó là phải tạo lập được cơ chế thu hồi vốn và khuyến khích về mặt lợi ích cho các tổ chức hội và cả ngân hàng vì nhiều hộ gia đình có từ 2 - 3 con đi học, nợ gốc và lãi sau khi cháu cuối cùng ra trường sẽ là trên 100 triệu đồng, việc trả nợ rất khó khăn…

Cùng chung quan điểm với vị giám đốc Ngân hàng tỉnh, ông Nguyễn Duy Quý - Giám đốc Phòng giao dịch NHCS huyện Yên Lập và anh Nguyễn Thanh Tĩnh - Giám đốc PGD NHCS huyện Lâm Thao cũng bộc bạch: Để kiểm soát xem sinh viên vay vốn có đúng đối tượng không, sử dụng vốn vay như thế nào đặc biệt là việc tìm hiểu khả năng thanh toán sau khi hết thời hạn cho vay là việc cần quan tâm. Chính sách cho sinh viên nghèo vay vốn tín dụng ưu đãi của Nhà nước đã thể hiện sự quan tâm của Đảng và Chính phủ tới những sinh viên nghèo có hoàn cảnh gia đình khó khăn. Sinh viên khi vay vốn ưu đãi không cần tài sản thế chấp, không phải trả nợ gốc và lãi trong thời gian học tập, mức lãi ưu là 0,5%/tháng chỉ bằng 40% - 50% lãi suất thông thường mà các Ngân hàng thương mại đang cho vay. Cộng với thủ tục cho vay không quá khắt khe... khiến cho việc vay vốn trở nên hấp dẫn với các gia đình, đặc biệt là những người có mức thu nhập trung bình thấp ở các vùng nông thôn. Qua kiểm tra thực tế cho thấy cũng có những gia đình do thấy khoản vay hấp dẫn nên cứ làm thủ tục vay mà không phải để chi cho học tập của con cái. Ngoài ra, với mức cho vay 800.000 đồng/tháng thì sau khi ra trường số nợ mà mỗi sinh viên phải trả khoảng từ 32 – 48 triệu đồng chưa tính lãi vay thì việc thu hồi nợ sẽ là rất khó khăn trong khi sau khi ra trường sinh viên nghèo có tìm được việc làm hay không cũng đang là vấn đề nan giải của xã hội (Thực tế hiện nay công tác thu hồi nợ đối với các HSSV đã vay vốn trực tiếp tại NHCSXH trước đây (theo quy chế cho vay cũ - cho vay thông qua nhà trường) rất khó khăn - Đây là nguyên nhân dẫn đến nợ quá hạn lớn dễ gây thất thoát vốn của Nhà nước). Vì thế chúng tôi cho rằng bên cạnh chính sách cho vay tín dụng ưu đãi, Chính phủ nên nghiên cứu, xem xét các biện pháp hỗ trợ và giúp đỡ sinh viên nghèo để những sinh viên này có thể dễ dàng tìm việc làm hơn sau khi ra trường, giúp sinh viên sau khi ra trường có cuộc sống ổn định đồng thời có thể nhanh chóng trả nợ ngân hàng. Không để vốn vay ưu đãi trở thành gánh nặng lâu dài của gia đình và xã hội. Ngoài ra, việc chưa có hướng dẫn kịp thời về việc xác định đối tượng HSSV có hoàn cảnh khó khăn (hộ gia đình có mức thu nhập bình quân đầu người tối đa bằng 150% mức thu nhập bình quân đầu người của hộ gia đình nghèo theo quy định của pháp luật) khiến việc triển khai thực hiện chính sách ở cơ sở gặp nhiều khó khăn, nên đề nghị các bộ, ngành chức năng cần hướng dẫn kịp thời…