Tín dụng nội bộ vẫn quá tầm với nhiều hợp tác xã 

Hoàn thiện cơ sở vật chất giúp QTD Nông Trang nâng cao hiệu quả hoạt động.

PTO- Nhằm đa dạng hoá các loại hình hoạt động tín dụng để thúc đẩy thị trường tài chính nông nghiệp nông thôn phát triển, tín dụng nội bộ Hợp tác xã (HTX) ra đời và là một trong những dịch vụ được quy định thực hiện trong Luật Hợp tác xã 2003. Hoạt động tín dụng nội bộ HTX được hiểu là hoạt động tín dụng quy mô nhỏ của cộng đồng dân cư với mục đích chủ yếu là tương trợ nhau về vốn để phát triển sản xuất, cải thiện đời sống.

Tuy không chú trọng nhiều vào mục tiêu lợi nhuận, nhưng không thể phủ nhận tín dụng nội bộ chính là một  trong những dịch vụ mang lại hiệu quả cao nhất khiến cho nhiều HTX muốn triển khai dịch vụ này. Để quản lý dịch vụ tín dụng nội bộ HTX phát triển đúng hướng, Thông tư 06/2004 và sau này được sửa đổi bằng Thông tư 04/2007 của NHNN Việt Nam đã đưa ra những yêu cầu rất nghiêm ngặt cho những HTX muốn triển khai dịch vụ này. Đứng trước những yêu cầu đó, tín dụng nội bộ trở nên quá tầm với hầu hết các HTX hiện nay. Ngay cả những HTX đã triển khai hoạt động, không phải ở đâu cũng đáp ứng đầy đủ các điều kiện đưa ra. Điều đó cũng có nghĩa nhiều HTX hiện vẫn đang triển khai dịch vụ này trái quy định. 

Với đặc thù chuyên cung cấp tổng hợp các loại hình dịch vụ, hiện nay chỉ có các HTX Nông nghiệp mới quan tâm đến triển khai dịch vụ tín dụng nội bộ. Nhưng đến hết năm 2006 cũng mới chỉ có 16/116 HTX Nông nghiệp trong toàn tỉnh có hoạt động tín dụng nội bộ. Qua tìm hiểu ở 16 đơn vị này cho thấy, tuy có quy mô nhỏ nhưng tín dụng nội bộ đã phần nào đáp ứng nhu cầu về vốn cho phát triển sản xuất kinh doanh, dịch vụ và nâng cao đời sống của xã viên. Từ đó hạn chế được nạn cho vay nặng lãi vẫn đang phổ biến ở nông thôn  nhất là ở địa bàn vùng sâu vùng xa, được xã viên rất ủng hộ và thêm gắn kết với HTX, thúc đẩy HTX phát triển.

Nhưng cũng ở chính những đơn vị đang triển khai dịch vụ này đã thể hiện những điều bất cập, mà chủ yếu là không thỏa mãn các điều kiện đưa ra theo các thông tư của NHNN Việt Nam. Trong những quy định bắt buộc đối với các HTX muốn hoạt động tín dụng nội bộ có các yêu cầu rất nghiêm ngặt như: Phải hoạt động ổn định có lãi ít nhất 3 năm liền trở lên; có vốn điều lệ tối thiểu là 150 triệu đồng (sau này Thông tư 04/2007 sửa đổi lại là 100 triệu đồng); có cơ sở vật chất bảo đảm cho hoạt động tín dụng nội bộ như: Nhà làm việc kiên cố, có tủ bảo quản hồ sơ tài liệu, có két sắt đựng tiền…; thành viên Ban quản trị HTX phải có trình độ từ Trung cấp Kinh tế trở lên và phải được tập huấn nghiệp vụ tín dụng nội bộ HTX… Từ những quy định trên cho thấy, chỉ những HTX hoạt động ổn định và có tiềm lực tài chính mới đủ điều kiện để triển khai hoạt động tín dụng nội bộ bởi đây thực sự là lĩnh vực dịch vụ nhạy cảm cho hiệu quả kinh tế cao nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ rủi ro rất lớn.

Kết quả kiểm tra 10/16 HTX của Chi cục HTX & PTNT đợt vừa qua cho thấy nếu xét đầy đủ các tiêu chuẩn theo quy định thì chưa đến 30% HTX đang hoạt động tín dụng nội bộ hội tụ đủ điều kiện triển khai dịch vụ này. Cơ sở vật chất của hầu hết các HTX còn quá nghèo nàn. Mới chỉ có 4/10 HTX đã được kiểm tra có trụ sở kiên cố, 5 HTX có két đựng tiền, 2 HTX có máy tính và máy soi tiền và chưa nơi nào có máy đếm tiền.  Tủ để hồ sơ tưởng  như là vật dụng đơn giản nhất mà cũng chỉ có 8/10 HTX sắm được.  Yêu cầu về mức vốn điều lệ tối thiểu cũng có nhiều HTX chưa đáp ứng được như HTX Liên Hợp chỉ có 54,4 triệu đồng, HTX Tân Phú có 57,3 triệu đồng, thậm chí HTX Minh Phương chỉ có  số vốn điều lệ là 11,5 triệu đồng cũng triển khai hoạt động tín dụng nội bộ. 

Năng lực của đội ngũ cán bộ quản lý cũng là vấn đề rất nan giải khi mới chỉ có 43% cán bộ có trình độ Trung cấp, mà cũng chỉ 47% trong số đó có trình độ Trung cấp Kinh tế. Bên cạnh đó số đối tượng được tập huấn về tín dụng nội bộ cũng mới đạt tỷ lệ 44%. Nhìn chung điều kiện hoạt động tín dụng nội bộ của các HTX hiện nay rất bất cập cả về con người cũng như cơ sở vật chất. Có lẽ đó chính là lý do khiến hầu hết các HTX tránh làm thủ tục đăng ký bổ sung thêm lĩnh vực kinh doanh. Đến thời điểm hiện nay mới chỉ có 4 HTX được cấp phép hoạt động tín dụng nội bộ. Như vậy tất cả các HTX đang triển khai dịch vụ mà chưa làm thủ tục và chưa được cấp phép bổ xung đều trong diện hoạt động trái luật. Đáng nói là chính tình trạng quản lý lỏng lẻo của UBND các huyện đã dẫn đến tình trạng này, bởi chính cấp huyện là đơn vị kiểm tra và cấp phép cho các HTX.

Ngay thủ tục tối thiểu cần phải có là giấy phép kinh doanh còn được bỏ qua, nên việc các HTX  tiếp tục “phá rào” rất nhiều những quy định quan trọng khác cũng là điều dễ hiểu. Theo quy định, nguồn vốn đưa vào hoạt động tín dụng nội bộ được lấy từ  nguồn vốn điều lệ bằng tiền mặt  của HTX nhưng tối đa cũng chỉ được 50% số vốn này và vốn huy động của xã viên với mức tối đa cũng chỉ bằng 30% số vốn điều lệ bằng tiền mặt mà HTX đang có. Những quy định trên nhằm đảm bảo số vốn hoạt động tín dụng nội bộ của mỗi HTX tối đa cũng không thể cao hơn nguồn vốn điều lệ bằng tiền mặt HTX này có được.

Như vậy các HTX mới có khả năng giải quyết những vấn đề rủi ro phát sinh vì thực tế hoạt động tín dụng là một lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro rất cao, nhất là khi nguồn vốn lại chủ yếu đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp nông thôn. Nhưng qua kiểm tra thực tế, nguốn vốn hoạt động tín dụng nội bộ của một số HTX vượt cao hơn rất nhiều so với nguồn vốn điều lệ bằng tiền mặt mà họ đang có. HTX Đồng Lực vốn điều lệ bằng tiền chỉ có 102 triệu đồng, nhưng dư nợ tín dụng nội bộ năm 2006 lên tới trên 300 triệu đồng; HTX Tiên Cát có dư nợ 2006 là trên 700 triệu trong khi đó vốn điều lệ cùng thời điểm chỉ có 164 triệu đồng; HTX Vĩnh Lại vốn điều lệ bằng tiền chỉ có 180 triệu nhưng lại có mức dư  nợ kỷ lục trên 1,6 tỷ đồng. Ngay như HTX Minh Phương chỉ có 11 triệu vốn điều lệ nhưng cũng dám cho vay tới 30 triệu đồng vốn… trung hạn. Một điều dễ nhận thấy là hầu hết vốn hoạt động tín dụng nội bộ của các HTX đều dựa vào nguồn vốn huy động của xã viên.

Trong khi 100% các HTX đều chưa trích lập quỹ dự phòng rủi ro, vậy các HTX sẽ lấy gì để thanh toán số vốn huy động về nếu số vốn họ cho vay ra có rủi ro trên diện rộng. Đó không phải là một điều không thể xảy ra, bởi trên thực tế các tổ chức tín dụng nhà nước dưới sự chỉ đạo của Chính phủ đã nhiều lần phải xử lý xóa nợ trong khu vực nông nghiệp nông thôn khi có tình trạng dịch bệnh xảy ra trên diện rộng. Liệu các HTX có thể làm được như vậy? Phải chăng các HTX đã quá chủ quan khi tin vào lợi thế của mình là gần dân nên nắm rõ hoàn cảnh của từng đối tượng vay vốn mà không tính đến những rủi ro có thể xảy ra từ các yếu tố khách quan như thiên tai, dịch bệnh đang ngày càng  diễn biến khó lường hơn. Chính vì chủ quan nên các HTX liên tục bỏ qua những điều kiện an toàn bắt buộc.

Trong khi Thông tư 06 đưa ra yêu cầu là tập trung cho vay vốn ngắn hạn, thì các HTX lại ngày càng phát triển cho vay trung hạn; quy định mỗi món vay chỉ bằng 5% số vốn điều lệ bằng tiền thì có những món vay lại lên tới mấy chục phần trăm… Ngoài ra việc hạch toán ghi chép cho vay, thu nợ còn thiếu chặt chẽ về mặt pháp lý. Thậm chí có những nơi thủ tục vay vốn còn được ghi dưới hình thức “ghi sổ”.

Kết quả kiểm tra của Chi cục HTX cho thấy doanh thu từ tín dụng nội bộ ở 10 HTX chỉ chiếm 6,5% tổng doanh thu của các đơn vị này năm 2006, nhưng lợi nhuận lại chiếm tới 36,2% tổng lợi nhuận của các HTX cùng thời điểm. Vì thế cũng thật dễ hiểu khi các HTX lại muốn mở rộng dịch vụ này dù là dưới hình thức bất hợp pháp như hiện nay. Không thể phủ nhận đây là một lĩnh vực mang lại lợi nhuận cao nhưng một điều cũng rất rõ ràng không phải đơn vị nào cũng có thể thỏa mãn các điều kiện an toàn bắt buộc để hoạt động. Đây là một lĩnh vực hoạt động có điều kiện, không những thế những điều kiện đưa ra lại rất khó khăn đã chứng tỏ sự phức tạp của loại hình dịch vụ này.

Vừa qua UBND Tỉnh đã có công văn số 1095 yêu cầu NHNN phối hợp với các sở, ngành chức năng phải tăng cường phổ biến hướng dẫn hoạt động tín dụng nội bộ cho các HTX trên địa bàn theo đúng quy định. Đồng thời cùng UBND các huyện tiến hành thanh kiểm tra, rà soát lại hoạt động tín dụng nội bộ nhằm phát hiện kịp thời các sai phạm để chấn chỉnh sửa đổi, thực hiện cấp phép bổ xung cho các HTX đạt yêu cầu cũng như cương quyết xóa bỏ dịch vụ đối với những HTX không đảm bảo điều kiện hoạt động. Từ thực tế của các HTX cho thấy cần phải có những hướng dẫn cụ thể chi tiết hơn cho các HTX về tín dụng nội bộ. Đồng thời cần chú trọng hơn nữa công tác đào tạo, tập huấn chuyên môn cho cán bộ ban quan trị HTX, đặc biệt là đội ngũ cán bộ trực tiếp làm tín dụng nội bộ. Quan trọng hơn là chính quyền và các ngành chức năng cần tăng cường quản lý giám sát để hoạt động tín dụng nội bộ của các HTX đi đúng hướng, đảm bảo an toàn, hiệu quả góp phần thúc đẩy hoạt động HTX ổn định và phát triển bền vững.