Tiếp tục chặng đường đổi mới, phát triển HTX nông nghiệp 

Nông dân khu 2, xã Động Lâm (Hạ Hòa) gặt lúa đến đâu làm đất gieo trồng cây màu vụ đông đến đó.

PTO- Phát triển kinh tế tập thể mà nòng cốt là HTX là một trong những hướng ưu tiên của Đảng và Nhà nước ta. Mục tiêu của nước ta là từ nay đến năm 2010 sẽ đưa kinh tế hợp tác, HTX thoát khỏi tình trạng yếu kém và có đóng góp ngày càng lớn hơn vào GDP của nền kinh tế.

Ngay từ khi bước vào đổi mới, Bộ Chính trị đã ra Nghị quyết 10-NQ/T.Ư về đổi mới quản lý kinh tế nông nghiệp tạo ra động lực mới kích thích nông dân đầu tư vào nông nghiệp để tăng thu nhập.

Được sự quan tâm chỉ đạo của Tỉnh ủy, UBND tỉnh, sự phối hợp giữa các cấp, các ngành, đến cuối năm 2000 tỉnh ta đã hoàn thành cơ bản việc chuyển đổi đăng ký kinh doanh HTX theo Luật HTX năm 1996. Trên cơ sở Luật HTX năm 2003, ngày 18-10-2006 UBND tỉnh đã quyết định phê duyệt “Đề án củng cố, phát triển HTX nông nghiệp tỉnh giai đoạn 2006-2010” với mục tiêu phát triển các HTX khá, củng cố các HTX trung bình và yếu, ưu tiên thành lập các HTX phục vụ các chương trình nông nghiệp trọng điểm và tiến tới thành lập Liên hiệp HTX theo vùng. Hiện tại toàn tỉnh có 119 HTX nông nghiệp trong đó có 6 HTX thủy sản, 2 HTX lâm nghiệp, 111 HTX nông nghiệp (chiếm 93,28%). Các HTX dịch vụ nông nghiệp hiện nay có chiều hướng phát triển đa ngành nghề, kinh doanh tổng hợp phục vụ tốt hơn nhu cầu xã viên góp phần tạo nên những thay đổi đáng kể trong quá trình sản xuất nông nghiệp tạo điều kiện chuyển đổi cơ cấu sản xuất, cây trồng, vật nuôi, ứng dụng tiến bộ khoa học công nghệ vào sản xuất để tăng giá trị sản lượng trên một đơn vị diện tích.

Thực hiện Nghị quyết số 13-NQ/T.Ư của BCH T.Ư 5 khóa IX về tiếp tục đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả kinh tế tập thể trong nông nghiệp giai đoạn 2002 – 2006, kinh tế tập thể đã có sự chuyển biến tích cực đóng góp cho sự ổn định và phát triển kinh tế chung của tỉnh. Kinh tế tập thể đã được đặt trở lại đúng vị trí theo yêu cầu phát triển tự nhiên và tất yếu khách quan của nền kinh tế thị trường định hướng XHCN.

Trình độ cán bộ quản lý HTX ngày càng được nâng lên, bộ máy quản lý gọn nhẹ. Xã viên có góp vốn và được phân phối lợi nhuận theo vốn nên có ý thức trách nhiệm rõ ràng hơn. Các HTX đã tổ chức cho xã viên chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, đưa tiến bộ KHKT vào sản xuất góp phần tích cực chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp nông thôn. Hoạt động HTX đã giúp kinh tế hộ phát triển góp phần chuyển một phần lao động nông nghiệp sang lao động phi nông nghiệp, giúp các hộ xã viên xóa đói giảm nghèo. Đến 31-12-2005 toàn tỉnh đã thực hiện cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho 3 HTX, 86 HTX có trụ sở nhưng chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, 30 HTX chưa có trụ sở phải làm việc nhờ nhà dân. Đã thực hiện đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc cho 305 cán bộ quản lý HTX (bằng 16,5% tổng số). Toàn tỉnh có 116 HTX nông nghiệp, doanh thu bình quân 1 HTX là 490 triệu đồng, nguồn vốn kinh doanh bình quân là 860 triệu đồng, thù lao chủ nhiệm dưới 300 ngàn đồng/tháng chiếm 57,1%; từ 300-500 ngàn đồng/tháng chiếm 31,4%; trên 500 ngàn đồng/tháng chỉ chiếm 11,5%, duy chỉ có HTX nông nghiệp Vĩnh Lại và HTX nông nghiệp Cao Xá (Lâm Thao) có thù lao chủ nhiệm đạt 870-900 ngàn đồng/tháng.

HTX nông nghiệp Vĩnh Lại huyện Lâm Thao thực hiện chuyển đổi theo Luật năm 2000 với mô hình “dịch vụ gắn liền với sản xuất kinh doanh tổng hợp” quy mô toàn xã. HTX có 1.820 xã viên, tổng số vốn của HTX năm 2006 là 3.576 triệu đồng tăng 164% so với năm 2002, tức là tăng 1.826 triệu đồng trong đó vốn góp bằng tiền của xã viên là 450 triệu đồng. Doanh thu của HTX năm 2006 là 4.735 triệu đồng tăng 2.935 triệu đồng, bằng 163% so với năm 2002. Phát triển kinh tế từ 7% năm 2002 lên 11% năm 2007, giảm tỷ lệ hộ xã viên  nghèo xuống 1,3%. HTX nông nghiệp Vĩnh Lại là đơn vị điển hình tiên tiến trong lĩnh vực sản xuất nông nghiệp giai đoạn 2003-2006.

HTX nông nghiệp xã Cao Xá huyện Lâm Thao hiện có 2.401 xã viên. Đến 31-12-2006 tổng giá trị tài sản cố định của HTX nguyên giá 3.262 triệu đồng, giá trị còn lại tài sản cố định là 1.979,5 triệu đồng, các quỹ của HTX 295,8 triệu đồng, tổng vốn sản xuất kinh doanh là 3.147,6 triệu đồng. Tổng doanh thu 3.263,5 triệu đồng. Hiện tại HTX đang quản lý 8 khâu dịch vụ: Thủy lợi, bảo vệ thực vật, bảo vệ sản xuất, thú y, giống, vật tư nông nghiệp chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật, tiêu thụ điện nông thôn và tín dụng nội bộ. Ngoài các dịch vụ, HTX liên kết với Trung tâm dạy nghề, Trường Trung học nông lâm nghiệp Phú Thọ mở các lớp tập huấn, dạy nghề cho nông dân và đào tạo nghề trung hạn cho cán bộ các xã, HTX trong tỉnh. Trong điều kiện nhiều HTX hiện nay còn lúng túng trong việc chuyển đổi mô hình và tổ chức sản xuất kinh doanh dịch vụ theo Luật HTX thì HTX nông nghiệp xã Cao Xá là một điểm sáng cần được nghiên cứu và nhân rộng. Tuy nhiên cùng với kết quả đã đạt được, hoạt động của các HTX nông nghiệp trên địa bàn tỉnh vẫn còn tồn tại và hạn chế: Hoạt động còn mang tính hình thức chưa thực sự tạo bước chuyển biến, đổi mới về chất, còn lúng túng trong việc xây dựng phương án sản xuất kinh doanh phát triển dịch vụ mới. Một số HTX chưa chuyển đổi nội dung hoạt động sản xuất kinh doanh, chưa thực hiện phân phối lãi theo mức độ sử dụng dịch vụ để khuyến khích xã viên sử dụng dịch vụ của HTX. Đội ngũ cán bộ quản lý còn yếu về năng lực, thiếu về số lượng, chưa gắn bó với HTX, còn có tư tưởng ỷ lại trông chờ vào Nhà nước. Đa số các HTX chưa có trụ sở làm việc, HTX thiếu vốn trong hoạt động mà việc vay vốn qua ngân hàng còn nhiều hạn chế, các nguồn vốn sự nghiệp, các chương trình phát triển kinh tế Nhà nước chưa được đầu tư qua HTX. Mặt khác HTX chưa chủ động để trở thành chủ thể tiếp nhận và thực hiện các dự án lớn. Hoạt động liên doanh liên kết giữa các HTX về vốn, kinh nghiệm sản xuất, giữa các HTX với các doanh nghiệp còn ít, các hoạt động tư vấn hỗ trợ còn nghèo nàn. Một số chế độ, chính sách trong khu vực kinh tế hợp tác thực hiện chưa đồng bộ, triển khai chưa kịp thời đến HTX, hỗ trợ xúc tiến thương mại, cung cấp thông tin, tìm kiếm thị trường ít được chú ý nên chưa tìm được đầu ra cho sản phẩm.

Những tồn tại trên đã cho thấy công tác phổ biến tuyên truyền Luật HTX, các chủ trương chính sách của Nhà nước còn hạn chế. Công tác quản lý chỉ đạo còn lúng túng. Một số nơi chính quyền cấp xã còn can thiệp sâu vào công việc nội bộ của HTX như duyệt giá vật tư, thù lao cán bộ, tổ chức nhân sự làm cho hoạt động của HTX bị  phụ thuộc; việc chỉ đạo chuyển đổi HTX còn gò ép, nôn nóng, các HTX quy mô còn nhỏ lẻ và phân tán, hoạt động mới chỉ tập trung ở các khâu dịch vụ đầu vào mang tính phục vụ chưa có các khâu dịch vụ tiêu thụ sản phẩm.

Tập trung hướng phát triển kinh tế tập thể trong thời gian tới là phải khắc phục tình trạng yếu kém hiện nay, thực hiện tốt chuyển đổi HTX theo Luật nhằm củng cố tăng cường quan hệ sở hữu, quan hệ quản lý và quan hệ phân phối tạo tiền đề phát triển kinh tế tập thể tốt hơn để cùng kinh tế Nhà nước trở thành nền tảng vững chắc trong nền kinh tế quốc dân. Để có được như vậy cần phải tiếp tục tăng cường công tác tuyên truyền các chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước về kinh tế tập thể đến xã viên HTX, tham quan học hỏi các mô hình HTX kiểu mới, điển hình; thực hiện tốt công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ quản lý HTX, nâng cao vai trò quản lý của Nhà nước đối với khu vực kinh tế tập thể nói chung và HTX nông nghiệp nói riêng; cần tiếp tục đổi mới nhận thức về vị trí, vai trò và tác dụng của HTX nông nghiệp phát triển theo hướng sản xuất hàng hóa lớn trên cơ sở tuân thủ nguyên tắc tự nguyện, tự chủ và tự chịu trách nhiệm. Các HTX nông nghiệp cần mở rộng quan hệ hợp tác với nhau, chủ động tìm kiếm sự hợp tác và hỗ trợ của các doanh nghiệp lớn, các nhà khoa học, các nhà kinh tế để nâng cao trình độ kinh doanh và cạnh tranh của mình; tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, chính quyền sơ sở, phát huy vai trò của các tổ chức đoàn thể đối với khu vực kinh tế tập thể.

Phát triển kinh tế HTX còn nhiều gian nan, thử thách nhất là trong thời kỳ nước ta đã bước vào hội nhập kinh tế quốc tế. Tiếp tục củng cố, phát triển và nâng cao hiệu quả kinh tế HTX nói riêng, kinh tế  tập thể nói chung là nhiệm vụ cần thiết và lâu dài đòi hỏi sự quan tâm đầy đủ của các cấp, các ngành, tạo điều kiện cho kinh tế tập thể phát triển bền vững, hiệu quả trong quá trình CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn.