'Hiệp sỹ' CNTT và hành trình chuẩn Unicode chữ Việt

Từ việc đưa chữ quốc ngữ hiện hữu trên Unicode khi làm việc trên máy tính, đến việc chữ Nôm được công nhận trên thế giới, đưa vào chuẩn Unicode, rồi gần đây là chữ Chăm, chữ Thái, thành công đó có những đóng góp thầm lặng của những người Việt Nam ở nước ngoài, trong đó có tiến sĩ Đỗ Bá Phước.

TS Đỗ Bá Phước

Từ việc đưa chữ quốc ngữ hiện hữu trên Unicode khi làm việc trên máy tính, đến việc chữ Nôm được công nhận trên thế giới, đưa vào chuẩn Unicode, rồi gần đây là chữ Chăm, chữ Thái, có thể nói, tất cả các hệ chữ của các dân tộc Việt Nam đã và sẽ được đưa vào chuẩn Unicode.

Thành công đó không thể không kể tới những đóng góp thầm lặng của những người Việt Nam ở nước ngoài, trong đó có tiến sĩ Đỗ Bá Phước.

Hành trình quốc tế hóa chữ Việt trên máy tính

Ngay từ những năm 90 của thế kỷ trước, khi máy tính mới được phổ cập được vài năm và bắt đầu phổ biến khắp thế giới, các “hiệp sỹ” công nghệ thông tin Việt Nam trong và ngoài nước đã tính tới việc chuẩn hóa chữ Việt trên máy tính.

Khi bắt tay làm việc, các chuyên gia nhận thấy, Việt Nam có nhiều bộ chữ và có nhiều cách giải quyết khác nhau trên máy tính, nên dẫn đến việc rất khó để trao đổi thông tin với nhau. Lúc đó, các tập đoàn công nghệ lớn trên thế giới cũng nhận ra những bất cập đó và đặt ra vấn đề làm thế nào để chuẩn hóa các ngôn ngữ trên thế giới cùng một lúc.

Năm 1992, tiến sỹ Đỗ Bá Phước cùng GS Ngô Thanh Nhàn đã tham dự cuộc họp nhóm nghiên cứu hỗn hợp Trung - Nhật - Hàn tại Hawaii để bảo vệ cho sự tồn tại của chữ Nôm dù chữ này ngày nay ít được sử dụng.

Để được quốc tế công nhận, các anh đã liên hệ chặt chẽ với các đồng nghiệp trong nước bảo vệ đến cùng sự tồn tại của chữ Nôm và đưa chữ Nôm vào bộ chữ chuẩn quốc tế Unicode. Những ngày đầu còn khó khăn về kinh phí, đoàn cán bộ Việt Nam sang Mỹ dự hội thảo đều được TS Đỗ Bá Phước tự tay lái xe đưa đi lại và bố trí ăn ở.

TS Đỗ Bá Phước cho biết: “Khi bắt đầu làm việc, chúng tôi khám phá ra chữ quốc ngữ trên máy tính bị thiếu 6 ký tự. Chúng tôi đã làm việc sao cho bổ sung cho tất cả chữ Việt hiện hữu trên Unicode. Vừa qua, chúng tôi đã giải quyết được chữ Chăm và chữ Thái”.

Vốn là chuyên gia về công nghệ thông tin, lại làm việc ngay tại thung lũng Sillicon, nơi tập trung các hãng máy tính hàng đầu thế giới, nên vấn đề kỹ thuật không có gì khó khăn đối với TS Đỗ Bá Phước. Dù không rành chữ Nôm nhưng những giải pháp kỹ thuật của anh đã hỗ trợ GS Ngô Thanh Nhàn cùng các cộng sự hoàn thiện việc đưa 4.232 chữ thuần Nôm vào bộ mã chuẩn quốc tế Unicode/ISO 10646.

Trong một thời gian dài, anh Đỗ Bá Phước và GS Ngô Thanh Nhàn thường xuyên trao đổi bằng email để bàn bạc, tìm giải pháp cho công cuộc số hóa chữ Nôm. Với những đóng góp đó, Đỗ Bá Phước là một trong 30 người đầu tiên được trao tặng biểu tượng Hiệp sỹ công nghệ thông tin của tạp chí Echip năm 2003.