Sau hơn 8 năm theo dõi qua kính viễn vọng đặc hiệu tại Đài Thiên văn Apache trên dãy núi Sacramento, bang New Mexico (Mỹ), các nhà thiên văn trong dự án “Khảo sát bầu trời kỹ thuật số Sloan” vừa hoàn tất “bản đồ vũ trụ”, một bản đồ màu 3 chiều, bao quát 1/4 bầu trời.

Chòm sao Orion, một trong hơn 200 triệu thiên thể được phân loại trong “Khảo sát Sloan”

Theo giáo sư Bob Nichol, nhà thiên văn tại Đại học Portsmouth, Sloan là dự án khảo sát thiên văn quan trọng nhất đến nay, tác động đến toàn bộ sự hiểu biết của con người, từ các thiên thể đến những lực cơ bản trong tự nhiên.

Bản đồ định vị chính xác và phân loại hơn 200 triệu thiên thể, kể cả một triệu thiên hà và 100.000 chuẩn tinh (vùng năng lượng rất mạnh giữa thiên hà). Bản đồ cũng gồm vô số phát hiện khoa học giúp định hình sự hiểu biết của con người về vũ trụ. Thiên thể xa nhất được phát hiện ở cách trái đất hơn 14 tỷ năm ánh sáng, tuy nhiên không thể biết chính xác vũ trụ trải rộng đến bao nhiêu – phần lớn vì ánh sáng từ nơi xa hơn nữa sẽ mất khoảng thời gian còn lớn hơn thời gian tồn tại của vũ trụ để đến được trái đất.

Một trong những thành tựu quan trọng nhất của cuộc khảo sát là sử dụng kỹ thuật “chuyển đỏ” để đo khoảng cách giữa các thiên thể. Khi một thiên hà chuyển động ra xa, ánh sáng có thể nhìn thấy lan rộng và đỏ hơn. Dựa vào sự thay đổi màu sắc, các nhà thiên văn tính toán vị trí thiên hà, khoảng cách giữa các thiên hà và sau khi kết hợp các dữ liệu, có thể chứng tỏ vũ trụ vẫn đang nở rộng, góp phần giải câu đố lớn nhất: Vũ trụ chúng ta sẽ đi đến đâu?

Hình ảnh và bản đồ vũ trụ còn giúp chúng ta hiểu những đặc điểm của vật chất đen, khám phá những hình dạng và cấu trúc khác nhau của các thiên hà. Bằng cách quan sát màu sắc ánh sáng, các nhà khoa học còn có thể biết thành phần các thiên thạch hay xác định những thiên thạch xuất phát từ một nguồn.

Có điều là không dễ dàng có một phiên bản “bản đồ vũ trụ” này, bởi tuy chỉ bao quát 1/4 bầu trời, dữ liệu đã chiếm dung lượng khoảng 30 terabyte, tức... hơn 40.000 CD.