Ông Lê Quán Tần. Ảnh: Tuổi Trẻ.

Thực tế hiện nay cho thấy, việc đóng góp tự nguyện thông qua Ban đại diện cha mẹ học sinh ở các trường phổ thông là không nhỏ. Mức thu tiền cũng không đồng nhất. Vậy tới đây, Bộ GD&ĐT sẽ có biện pháp gì để khắc phục tình trạng này, thưa ông?

Theo Luật giáo dục 2005, Hội cha mẹ học sinh không còn tồn tại nữa, mà thay vào đó là Ban đại diện cha mẹ học sinh. Tổ chức của cha mẹ học sinh chỉ nhất thời theo năm học. Cũng theo Luật trên, Ban đại diện cha mẹ học sinh chỉ được lập ở hai cấp là lớp và trường.

Sắp tới, Bộ GD&ĐT sẽ ban hành điều lệ của Ban đại diện cha mẹ học sinh. Điều lệ có một số điểm mới, sẽ thể chế hóa về mặt tổ chức, hoạt động, chức năng nhiệm vụ, đặc biệt là mối quan hệ phối hợp với nhà trường trong việc giáo dục, quản lý học sinh.

Theo đó, sẽ giao cho UBND tỉnh, thành phố quy định về tài chính của Ban đại diện, ví dụ như mức huy động đóng góp của cha mẹ học sinh được phép trong khung nào? Sử dụng thế nào? Quản lý ra sao?

Mục đích để Ban đại diện cha mẹ học sinh có nguồn tài chính hoạt động, nhưng nó không phải là nguồn tài chính quá lớn, được huy động quá mức, khiến nhân dân không đồng tình.

Ban đại diện cha mẹ học sinh vẫn có quyền huy động những đóng góp tự nguyện của các nhà hảo tâm, các tổ chức kinh tế, xã hội, đặc biệt là các doanh nghiệp. Nhưng huy động này phải chuyển cho các cơ quan có chức năng quản lý.

Chúng tôi cũng sẽ có những quy định định hướng về quản lý chi tiêu. Những cơ quan có trách nhiệm sẽ hỗ trợ Ban đại diện cha mẹ học sinh quản lý quỹ (nếu có), tránh giao cho cá nhân để xảy ra những chuyện ngoài ý muốn.

Vậy khi UBND tỉnh, thành phố quyết định mức đóng góp, phụ huynh học sinh sẽ bắt buộc phải thực hiện?

Một điều quan trọng của quy định này là thành viên đại diện của Ban cha mẹ học sinh có quyền từ chối những khoản đóng góp không xuất phát từ nguyên tắc tự nguyện.

Dù cho UBND tỉnh, thành phố quy định mức đóng góp thế nào thì nguyên tắc của việc đóng góp vẫn phải là tự nguyện. Người không đồng thuận, hoặc người nghèo không có khả năng về kinh tế, có thể không đóng góp.

Đây là điểm quan trọng, nhằm tránh luật bất thành văn, làm khó cho người không đóng góp. Những quy định này sẽ được công khai trên trang web của Bộ GD&ĐT sau khi được ban hành.

Ai cũng biết là những khoản đóng góp không bắt buộc thì phụ huynh có quyền từ chối, nhưng họ vẫn phải tuân theo vì tâm lý sợ con mình bị phân biệt đối xử, và như vậy, đương nhiên nó trở thành những khoản thu "tự nguyện bắt buộc"?

Những cái về tâm lý thì không thể khắc phục được bằng quy định của luật pháp. Nhưng dứt khoát nghiêm cấm mọi hành vi phân biệt đối xử.

Tâm lý sợ bị phân biệt đối xử không thể khắc phục được ngay nhưng phải điều chỉnh bằng cách nói rõ: tham gia tự nguyện, đóng góp nhiều ít cũng tự nguyện.

Đã tự nguyện thì sẽ không vượt quá sức chịu đựng.

Ông đánh giá thế nào về hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh, cũng như thực trạng đóng góp tự nguyện ở các trường phổ thông hiện nay?

Những quỹ đóng góp của cha mẹ học sinh nhằm đặt ra giải thưởng cho học sinh giỏi, động viên các thầy cô giáo..., trong chừng mực nào đó, đảm bảo được tính tự nguyện và không quá mức thì nói chung cha mẹ học sinh đều đồng thuận.

Tuy nhiên, có những nơi có biểu hiện lệch lạc, thái quá như đứng ra quy định những khoản thu lớn, trong đó thiên về những hoạt động không được sự đồng tình cao, làm ảnh hưởng đến quan hệ giữa cha mẹ học sinh và thầy, cô.

Đã là tổ chức thì họ phải có khoản tài chính để hoạt động, nhưng biến tướng thái quá thành những món quà cáp vật chất thì không chấp nhận được. Nếu đó chỉ là những bó hoa, buổi gặp gỡ thân mật với thầy cô nhân dịp 20/11 thì lẽ nào chúng ta phản đối. Nhưng nếu trích quỹ để tranh thủ vụ lợi thì không được. Điều này chúng ta phải lên án và quy định mới cũng sẽ cấm.

Không ai phủ nhận mặt tích cực của ban đại diện cha mẹ học sinh, cũng như không nơi nào trên thế giới cấm việc thành lập ban này. Một số nước cũng tạo điều kiện cho cha mẹ học sinh hình thành tổ chức của mình với xu hướng chung là tăng cường sự quan tâm đối với con em.

Ví dụ ở Hàn Quốc, có những bài kiểm tra 1 tiết, nhà trường mời đại diện cha mẹ học sinh đến giám sát, cùng thầy, cô chứng minh giờ kiểm tra, đánh giá đó là công bằng. Ở Pháp, nhà trường còn mời đại diện của cha mẹ học sinh tham gia vào hội đồng của trường, để cùng quyết định các vấn đề lớn.

Tuy nhiên, chúng ta cần chống những biểu hiện lệch lạc như thiên về việc tranh thủ về vật chất đối với thầy cô.

Việc sử dụng quỹ cần phải công khai, minh bạch và có sự giám sát chặt chẽ. Các cơ quan có chức năng cần hỗ trợ cho việc quản lý này, không thể để cho từng cá nhân trong ban đại diện đem cất ở nhà một khoản tiền đóng góp rất lớn của phụ huynh.

Xin cảm ơn ông!