Di sản văn hóa đất Tổ được tôn vinh

PTO-Năm 2006, sự kiện văn hóa thu hút được sự quan tâm của dư luận và báo giới cả nước đó là Khu di chỉ khảo cổ học Làng Cả được Bộ Văn hóa thông tin công nhận di tích lịch sử quốc gia.

Kể từ đợt khai quật khảo cổ học (KCH) đầu tiên vào năm 1976 đến nay, cho thấy Làng Cả là một di chỉ cư trú thuộc văn hóa Đông Sơn. Theo kết quả nghiên cứu, các nhà sử học đã khẳng định khu di chỉ này có niên đại kéo dài từ nửa cuối thế kỷ thứ IV đến nửa cuối thế kỷ thứ II - TCN. Đối chiếu với lịch sử, thư tịch và truyền thuyết thì di tích Làng Cả cơ bản thuộc vào thời đại các  Vua Hùng dựng nước, trước khi có cuộc xâm lược của nhà Hán.

Năm 2005, được sự quan tâm, chỉ đạo của Tỉnh ủy, UBND tỉnh, Sở Văn hóa TT phối hợp với Viện Khảo cổ học Việt Nam tiến hành đợt khai quật thứ 3 và đã phát hiện rất nhiều hiện vật quí; trong đó có 10 mộ táng đều là loại mộ đất thuộc thời đại Kim Khí, đồ tùy táng đều là đồ gốm thuộc văn hóa Đông Sơn...

Kết quả khai quật Làng Cả năm 2005 đã chứng minh nơi đây là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa sầm uất của thời Hùng Vương, thời Bắc thuộc và thời phong kiến tự chủ. Sự phong phú, đa dạng của nhiều tầng văn hóa  và giá trị lịch sử của Khu di tích khảo cổ học Làng Cả cho thấy có thể xây dựng nơi đây thành bảo tàng ngoài trời để phục vụ phát triển du lịch. Cuối cùng, sau 30 năm kể từ đợt khai quật khảo cổ học đầu tiên, năm 2006, Khu di tích KCH Làng Cả đã chính thức được Bộ Văn hóa TT công nhận là Di tích lịch sử cấp Quốc gia. Tỉnh ủy, UBND tỉnh đã phê duyệt phương án quy hoạch tổng thể khu di tích đến năm 2010.

Cùng với Khu di chỉ khảo cổ học Làng Cả, khu di chỉ KCH Xóm Rền (Gia Thanh - Phù Ninh) và Khu di chỉ KCH Gò De (Thanh Đình - Lâm Thao) với ý nghĩa và giá trị lịch sử của mình cũng đang được quan tâm, nghiên cứu để đưa vào qui hoạch tổng thể các khu di chỉ KCH cần được đầu tư, tôn tạo. Nguyên Chủ tịch nước Trần Đức Lương khi về  thăm tỉnh Phú Thọ đã dành thời gian đi tham quan các di chỉ KCH này.

Ông khẳng định, Phú Thọ là một trong những cái nôi của dân tộc Việt, nơi có nền văn hóa Đông Sơn nổi tiếng và phát triển rực rỡ nhất trong thời đại Kim Khí ở Việt Nam và Đông Nam Á... Các di chỉ KCH  là minh chứng cho sự thật lịch sử đó. Bởi vậy, cần phải có chiến lược quy hoạch, bảo vệ lâu dài để góp phần làm tốt công tác giáo dục truyền thống, hun đúc niềm tự hào dân tộc cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

Cũng trong năm 2006, một loạt các di tích lịch sử văn hóa được Nhà nước quan tâm, đầu tư tôn tạo như đền Mẫu Âu Cơ (Hiền Lương - Hạ Hòa), Khu di tích lịch sử Đền Hùng, đền Lăng Xương (Trung Nghĩa - Thanh Thủy), đình Lâu Thượng (Việt Trì) và nhiều di tích khác với tổng kinh phí hàng chục tỷ đồng.

Trong lĩnh vực di sản văn hóa phi vật thể, ngày hội văn hóa truyền thống các dân tộc tỉnh Phú Thọ năm 2006 đã được khẳng định là một trong những sự kiện văn hóa đạt hiệu quả xã hội cao nhất. Kể từ sau khi ngành văn hóa thông tin tiến hành cuộc tổng kiểm kê các di tích lịch sử văn hóa vào năm 1998 thì đây là lần đầu tiên, một cuộc tổng kiểm kê các di sản văn hóa phi vật thể được tiến hành đồng loạt trên quy mô toàn tỉnh.

Tổ chức ngày hội văn hóa truyền thống các dân tộc tỉnh Phú Thọ, mục đích lớn nhất của  các nhà tổ chức  là thông qua đây để tiến hành kiểm kê, đánh giá hiện trạng của các lễ hội truyền thống, các loại hình văn hóa dân gian của từng địa phương; trên cơ sở đó có kế hoạch bảo tồn, phục dựng và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống phục vụ cho phát triển du lịch.

Trong 3 ngày diễn ra các hoạt động lễ hội với trên 1.500 nghệ nhân, quần chúng, diễn viên tham gia, ngày hội văn hóa truyền thống các dân tộc tỉnh Phú Thọ thực sự đã trở thành ngày hội lớn của người dân đất Tổ. Từ những huyện miền núi xa xôi như Yên Lập, Thanh Sơn, Đoan Hùng đã mang về ngày hội những sắc màu văn hóa của các dân tộc Dao, Mường, Cao Lan, Mông...

Với các điệu múa Kèn, múa Chuông, múa Rùa, múa Lập Tĩnh, múa Trống đu, múa Chim Gâu, diễn xướng trống đồng, cồng chiêng... đến các loại hình văn hóa dân gian đặc trưng của vùng đồng bằng sông Hồng như: Tứ dân tri nghiệp (Tứ Xã - Lâm Thao), rước voi Đào Xá (Thanh Thủy), nấu cơm thi Gia Dụ - Vực Trường (Tam Nông), giã bánh dày Mộ Chu Hạ (Việt Trì), hát xoan Kim Đức - An Thái... tham gia các hoạt động lễ hội, mọi người không chỉ được thưởng thức các trò diễn hội làng, được đắm mình trong âm thanh lễ hội rộn rã mà còn là dịp để hiểu thêm về vốn văn hóa đặc sắc của quê hương.

Thành công lớn nhất của ngày hội văn hóa truyền thống các dân tộc tỉnh Phú Thọ trước hết chính là lòng dân. Trong lúc Đảng, Nhà nước ta đang tập trung đẩy mạnh xã hội hóa các hoạt động văn hóa thì việc khơi nguồn cho dòng chảy văn hóa dân gian vô tận này đã đi vào lòng dân, được nhân dân đón nhận và cổ vũ nhiệt tình. Không thể kể hết công sức, tiền của, trí tuệ của nhân dân dành cho ngày hội lớn này, nhưng được đón nhận ở họ ánh mắt say mê, nụ cười mãn nguyện đó đã là một thành công lớn.

Thành công thứ hai đó chính là nhận thức của cấp ủy, chính quyền các cấp về công tác bảo tồn, phát huy vốn di sản văn hóa của cha ông để lại đã được nâng lên rất nhiều. Sau biết bao nỗ lực, 12 huyện, thành, thị đã mang đến ngày hội những lễ hội tiêu biểu nhất, những loại hình văn hóa dân gian đặc sắc nhất; góp phần tạo nên sự phong phú, đa sắc màu trong ngày hội. Điều đó đã thể hiện sự quan tâm, chỉ đạo tích cực và sự đầu tư thích đáng của cấp ủy, chính quyền các cấp cho sự kiện văn hóa này.

Tại hội thảo quốc tế về nghệ thuật ca trù và liên hoan ca trù toàn quốc năm 2006, lần đầu tiên Phú Thọ đã được biết đến là một trong những địa phương còn bảo tồn vốn văn hóa dân gian đặc sắc này. Ở vào tuổi “Thất thập cổ  lai hy” nhưng cụ Phạm Thị Băng (Bình Bộ - Phù Ninh) đã mang đến cho chương trình những ấn tượng sâu sắc thông qua giọng ca truyền cảm với những bài hát Mưỡu, hát Nói như: Hồng hồng, tuyết tuyết, hồ mã bắc phương, tri kỷ như ai... để bảo tồn, phát huy nghệ thuật ca trù trên quê hương đất Tổ. Sở Văn hóa thông tin đã phối hợp với UBND huyện Phù Ninh tổ chức một chương trình tập huấn, truyền dạy bộ môn nghệ thuật ca trù cho các diễn viên,  nhạc công của đoàn nghệ thuật chèo Phú Thọ và các hạt nhân văn nghệ tại địa phương, mà người trực tiếp  truyền dạy chính là nghệ nhân dân gian Phạm Thị Bang.

Sau thành công của hát Xoan - Kim Đức tại hội thảo âm nhạc văn hóa dân gian đương đại tổ chức tại Thái Lan, hát Xoan - di sản văn hóa phi vật thể tiêu biểu của Phú Thọ tiếp tục được đón nhận sự quan tâm, đầu tư của Quỹ tài trợ For... Với tổng kinh phí trên 60 triệu đồng Chương trình đã tạo điều kiện cho các nghệ nhân phường Xoan Kim Đức truyền dạy các làn điệu Xoan cổ cho lớp hậu sinh.

Cùng thời gian này, tại Thanh Uyên - Nam Cường, Tam Nông các nghệ nhân làng Ghẹo cũng đã tiến hành truyền dạy các làn điệu Ghẹo cổ cho trên 40 học sinh thuộc các lứa tuổi. Đây là chương trình nằm trong đề tài hát Ghẹo Phú Thọ do Sở Văn hóa thông tin làm chủ đề tài được thực hiện từ năm 2006 - 2007 với số kinh phí là 170 triệu đồng. Như vậy, kể từ năm 1998 trở lại đây, lần đầu tiên dân ca Ghẹo được chính thức truyền dạy một cách bài bản, khoa học, thu hút rất đông người dân địa phương tham gia. Năm 2006, Phu Thọ đã vinh dự có 9 nghệ nhân được phong tặng danh hiệu nghệ nhân dân gian. Đây là những ghi nhận của Hội VNDG Việt Nam đối với những cống hiến xuất sắc của các nghệ nhân dân gian Phú Thọ trong sự nghiệp xây  dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Với tư duy, nhận thức đúng đắn về vấn đề văn hóa trong phát triển của đội ngũ cán bộ quản lý nói chung và đội ngũ cán bộ làm công tác văn hóa nói riêng, người dân đất Tổ có quyền tự hào và tin tưởng trong một tương lai không xa, di sản văn hóa truyền thống của dân tộc trên vùng đất cội nguồn sẽ có một vị thế xứng đáng trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội chung của tỉnh. Bảo tồn, phát huy các di sản văn hóa là việc làm cần thiết và có ý nghĩa chiến lược lâu dài, góp phần xây dựng thành phố Việt Trì thành thành phố lễ hội, trung tâm văn hóa cội nguồn của dân tộc Việt Nam.